Tình Bạn Sâu Sắc Với Anh Hùng Nguyễn Trung Trực

Trong thời gian sống và hoạt động tại vùng Rạch Giá, Hà Tiên và Cần Thơ, Phan Văn Trị đã có mối quan hệ gắn bó sâu sắc với nhà lãnh đạo nghĩa quân nổi tiếng Nguyễn Trung Trực – người đã đốt cháy tàu Esperance của Pháp trên sông Nhật Tảo và đánh chiếm đồn Rạch Giá. Phan Văn Trị luôn dành cho Nguyễn Trung Trực sự khâm phục và ủng hộ tuyệt đối.

Ông không trực tiếp cầm súng trên chiến trường nhưng ngòi bút của ông chính là thứ vũ khí tinh thần đắc lực cổ vũ cho nghĩa quân Nguyễn Trung Trực. Khi Nguyễn Trung Trực bị giặc Pháp bắt và đưa ra hành quyết tại Rạch Giá năm 1868 với câu nói bất hủ: "Bao giờ người Tây rút hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây", Phan Văn Trị đã vô cùng đau xót. Ông đã viết những bài thơ viếng nghĩa sĩ đầy nước mắt, tôn vinh khí tiết lẫm liệt của người anh hùng áo vải, biến nỗi đau thương thành làn sóng phẫn uất tiếp tục cháy trong lòng nhân dân.