Tinh thần kiên trung trong ngục tối Khám Lớn Hà Nội
gày 25/8/1943, trong khi đang tham dự một cuộc họp quan trọng của Tỉnh ủy Hà Đông tại khu vực Tương Mai (Hà Nội), Hoàng Văn Thụ không may bị mật thám Pháp phục kích bắt giữ. Việc bắt được một Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng - người đứng đầu phong trào cách mạng ở Bắc Kỳ - là một "mẻ lưới" lớn đối với bộ máy mật thám và cảnh sát Pháp. Chúng đưa ông về Sở Mật thám Hà Nội (Bốt Catinat Bắc Kỳ) và lập tức áp dụng những hình thức tra tấn dã man nhất.
Trong suốt nhiều tháng trời, kẻ thù đã dùng đủ mọi cực hình: từ dội nước xà phòng, kẹp ngón tay, dùng roi điện, đánh đập rớm máu cho đến đe dọa thủ tiêu. Mặc cho thân thể bị tàn phá nặng nề, Hoàng Văn Thụ vẫn giữ một thái độ điềm tĩnh, mưu trí và kiên quyết không khai báo bất kỳ một cơ sở Đảng, mật danh hay địa chỉ của cán bộ nào. Nhận thấy không thể khuất phục ông bằng đòn đau, kẻ thù chuyển sang các thủ đoạn dụ dỗ, hứa hẹn sẽ cho ông sang Pháp chữa bệnh, cấp chức vị cao và đảm bảo cuộc sống giàu sang nếu chịu hợp tác. Trước những lời ngon ngọt ấy, ông chỉ mỉm cười khinh bỉ và thẳng thừng tuyên bố: "Tôi là người cộng sản, nhiệm vụ của tôi là đánh đổ các ông để giải phóng dân tộc tôi. Dù có chết, tôi cũng không bao giờ phản bội lại lý tưởng của mình!".
Khi bị chuyển sang giam tại Khám Lớn Hà Nội (Hỏa Lò), Hoàng Văn Thụ đã biến xà kleo tù thành một lớp học cách mạng. Ông đem tinh thần lạc quan, niềm tin sắt đá truyền sang cho các đồng chí cùng bị giam giữ. Ông động viên anh em giữ vững khí tiết, hướng dẫn các chiến sĩ trẻ phương pháp đấu tranh trong tù và giữ gìn lực lượng để chuẩn bị cho ngày giải phóng.
Ngay cả khi biết mình bị Tòa án quân sự Pháp tuyên án tử hình, ông vẫn thản nhiên tổ chức các buổi sinh hoạt lý luận, làm thơ và viết thư động viên đồng chí ở bên ngoài. Bản lĩnh thép và tình đồng chí thắm thiết của Hoàng Văn Thụ trong ngục tối Hỏa Lò đã trở thành biểu tượng kiệt xuất về tinh thần kiên cường của người chiến sĩ cộng sản Việt Nam.
