TnXP xây dựng “con đường Hạnh Phúc” (1959-1964)
Tực hiện chủ chương của Đảng, Nghị quyết Quốc hội khóa I “xây dựng miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân để làm cơ sở cho cách mạng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”, Trung ương Đảng, Chính phủ giao cho Khu ủy Khu tự trị Việt Bắc, Trung ương Đoàn Tanh niên Lao động Việt Nam huy động Lực lượng TNXP của 6 tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Tái Nguyên, Tuyên Quang, Bắc Cạn, Hà Giang (sau này thêm Nam Định, Hải Dương) tham gia xây dựng tuyến đường từ Hà Giang lên cao nguyên Đồ
Ngày 10/9/1959, lễ khởi công xây dựng tuyến đường được tiến
hành với sự tham gia của 1.200 TNXP của 8 đại đội. Tuyến đường
xuyên qua các địa danh nổi tiếng hiểm trở như cổng trời Quản Bạ,
dốc Chín Khoanh, đèo Tẩm Mã, đỉnh Mã Pì Lèng… Trong đó
Mã Pì Lèng là một trong “Tứ đại đỉnh đèo” cao ngất của toàn vùng
Tây Bắc và Việt Bắc.
Qua 4 năm thi công vật lộn với mưa nắng vô cùng khắc nghiệt,
đối phó với tàn quân phỉ thường xuyên quấy phá, treo mình trên
vách đá dựng đứng… Lực lượng TNXP đã phát huy cao độ truyền
thống “Không có việc gì khó/Chỉ sợ lòng không bền/Đào núi và
lấp biển/Quyết chí ắt làm nên” mà Bác Hồ đã tặng cho TNXP, hoàn
thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Ngày 9/9/1963, con đường Hà
Giang-Đồng Văn dài 164 km đã được khai thông trong sự hân
hoan vô bờ của đồng bào các dân tộc địa phương.
Để hoàn thành nốt 28 km nối Đồng Văn đi Mèo Vạc, Ban chỉ
huy công trường huy động thêm 300 thanh niên xung phong của
hai tỉnh Nam Định và Hải Dương lên hợp lực xây dựng, đặc biệt là
đoạn Mã Pì Lèng toàn vách đá tai mèo dựng đứng, vực sâu thăm
thẳm xuống tận sông Nho Quế. Ban chỉ huy công trường đã thành
lập đội “Dũng cảm” gồm 30 thanh niên khỏe mạnh, gan dạ treo
mình vào vách đá với độ cao 1.500m để đục lỗ gài mìn phá đá
trong gần một năm trời.
Ngày 10/3/1965, sau 6 năm thi công, với bao mồ hôi, máu và
cả sự hy sinh thân mình của TNXP, tuyến đường Hà Giang-Đồng
Văn - Mèo Vạc dài 185 km được hoàn thành, với hơn 2,2 triệu
ngày công; đào đắp gần 3 triệu mét khối đất đá, làm được 32 cầu,
tổng mức đầu tư hơn 5,5 triệu đồng (bằng tiền thuế nông nghiệp
trong 60 năm của huyện Đồng Văn).
Với công trình này, Lực lượng TNXP đã làm nên một kỳ
tích mới, đó là con đường đạt nhiều kỷ lục nhất trong lịch sử
làm đường ở nước ta: Ti công hoàn toàn bằng sức người, gian
khổ nhất, vượt qua vùng núi đá cao nhất, thời gian thi công lâu
nhất, số ngày công nhiều nhất, công trình xứng với tên gọi thân
thương: “Con đường Hạnh phúc”, “Con đường phá đá kỳ vĩ nhất
lịch sử Việt Nam”. Riêng đoạn Mã Pì Lèng dài 20 km còn được
coi là công trình “Vạn Lý Trường Tành” của Việt Nam. Năm
2012, Nhà nước đã quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng
Lao động cho Lực lượng TNXP tham gia xây dựng “Con đường
hạnh phúc”.
