Tô Hiệu và cây đào trong nhà tù Sơn La

Người bí thư chi bộ nhà tù Sơn La biến ngục tối thành trường học cách mạng, để lại cây đào mang tên mình như biểu tượng của sức sống bất diệt.

Tô Hiệu sinh năm 1912 tại huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, tham gia cách mạng từ năm 14 tuổi, từng bị đày Côn Đảo khi mới 18 tuổi. Ra tù, ông tiếp tục hoạt động, trở thành Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ, Bí thư Thành ủy Hải Phòng, lãnh đạo phong trào công nhân vùng mỏ và miền duyên hải.

Cuối năm 1939, ông bị bắt lần thứ hai và đày lên nhà tù Sơn La – nơi rừng thiêng nước độc được thực dân ví là "chiếc quan tài nắp mở". Tại đây, dù mang trọng bệnh lao phổi do những năm tù đày, ông được bầu làm Bí thư chi bộ nhà tù, biến ngục tối thành trường học: tổ chức học văn hóa, lý luận, huấn luyện cán bộ, ra báo bí mật, đấu tranh với chế độ nhà tù hà khắc. Nhiều tù nhân được chi bộ giác ngộ, sau này trở thành cán bộ cốt cán của Đảng.

Bệnh nặng không thuốc chữa, ông vẫn làm việc đến hơi thở cuối, dặn đồng chí: "Các đồng chí hãy cố gắng học tập, rèn luyện để phụng sự cách mạng." Ngày 7/3/1944, ông hy sinh tại nhà tù Sơn La khi 32 tuổi.

Tương truyền cây đào do ông trồng bên xà lim vẫn xanh tươi, đơm hoa mỗi độ xuân về. "Cây đào Tô Hiệu" tại di tích Nhà tù Sơn La ngày nay trở thành biểu tượng về sức sống của lý tưởng cách mạng – gieo mầm ngay trong lòng địa ngục.