TỐ HỮU – KHI NHỮNG VẦN THƠ CÙNG ĐẤT NƯỚC LÊN ĐƯỜNG
Có những nhà thơ viết để kể chuyện riêng của lòng mình. Với Tố Hữu, câu chuyện ấy thường bắt đầu từ một cuộc gặp gỡ lớn hơn: cuộc gặp giữa tuổi trẻ và lý tưởng, giữa một con người với nhân dân, giữa thơ ca với những năm tháng lịch sử của đất nước.
Nhắc đến ông, nhiều người nhớ đến chú bé liên lạc hồn nhiên trong Lượm, nhớ cuộc chia tay đầy lưu luyến trong Việt Bắc, hay niềm vui sôi nổi của người thanh niên tìm thấy con đường sống trong Từ ấy. Qua mỗi trang thơ, ta còn gặp một Tố Hữu khác: người chiến sĩ cách mạng từng trải qua nhà tù, người cán bộ gắn bó với những chặng đường gian khó của dân tộc.
Nhà thơ Tố Hữu, tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, sinh ngày 4-10-1920, mất ngày 9-12-2002. Ông quê ở làng Phù Lai, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, vùng đất Huế giàu truyền thống văn hóa và cách mạng. dcs.nhandan.vn
Từ tiếng ru xứ Huế đến ánh sáng của tuổi trẻ
Tuổi thơ Nguyễn Kim Thành lớn lên trong những câu ca dao, dân ca và lời ru của mẹ. Chất giọng ngọt ngào, sâu lắng của quê hương xứ Huế dường như đã theo ông suốt cuộc đời, để sau này đi vào những câu thơ giàu nhạc điệu, gần gũi với lời ăn tiếng nói của nhân dân. qdnd.vn
Nhưng đó cũng là tuổi thơ trong cảnh nước nhà chưa được độc lập. Từ khi còn trẻ, ông đã tiếp xúc với tư tưởng yêu nước, được những người đi trước dìu dắt và sớm tham gia hoạt động cách mạng. baochinhphu.vn
Năm 1938, ở tuổi 18, ông viết bài thơ Từ ấy. Bài thơ ghi lại niềm vui của một người trẻ khi tìm thấy lý tưởng sống và muốn gắn cuộc đời mình với mọi người. Đọc Từ ấy, người học trò hôm nay có thể cảm nhận được sự hăm hở, trong trẻo của một trái tim tuổi trẻ đang mở ra trước cuộc đời. nhandan.vn
Về sau, Từ ấy cũng trở thành tên tập thơ đầu tay của ông. Từ một thời điểm riêng trong cuộc đời người viết, hai chữ ấy đã gợi lên khởi đầu của một hành trình thơ ca và cách mạng.
Giữa nhà tù, tiếng thơ vẫn hướng về cuộc sống
Cuối tháng 4-1939, khi đang hoạt động cách mạng ở Huế, Tố Hữu bị thực dân Pháp bắt. Ông bị giam qua nhiều nhà tù, từ Huế đến Lao Bảo, Buôn Ma Thuột, Quy Nhơn và trại tập trung Đắk Glei. Những bức tường nhà giam khép lại tự do của người thanh niên, nhưng không làm ông từ bỏ niềm tin và khát vọng được tiếp tục hoạt động. qdnd.vn
Tháng 3-1942, ông vượt ngục Đắk Glei, tìm đường tiếp tục hoạt động cách mạng. Trở lại với đồng chí, đồng bào, ông tham gia xây dựng phong trào ở một số tỉnh miền Trung. Đến mùa thu năm 1945, ông được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa Thừa Thiên – Huế, tham gia lãnh đạo nhân dân giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám. sknc.qdnd.vn
Cuộc đời chiến đấu đã đem đến cho thơ Tố Hữu những trải nghiệm sâu sắc. Ngược lại, thơ ca giúp ông gửi gắm tình yêu cuộc sống, sự gắn bó với con người và niềm tin trong những năm tháng đầy thử thách.
Một chú bé nhỏ giữa trang thơ lớn
Với nhiều thế hệ học sinh, cuộc gặp đầu tiên với Tố Hữu có lẽ bắt đầu từ Lượm.
Trong bài thơ, Lượm hiện lên nhanh nhẹn, hồn nhiên, yêu công việc liên lạc và dũng cảm làm nhiệm vụ giữa chiến tranh. Bằng những câu thơ ngắn, nhịp thơ vui, hình ảnh chú bé như đang bước ra trước mắt người đọc. Nhưng phía sau vẻ tinh nghịch ấy là câu chuyện xúc động về sự hy sinh của một thiếu niên trong kháng chiến.
Lượm vì thế được nhớ đến không chỉ bởi lòng dũng cảm mà còn bởi nét đáng yêu, trong sáng của tuổi thơ. Tố Hữu đã nhìn những con người bình dị bằng sự yêu thương và trân trọng. Bên cạnh Lượm, trong thơ ông còn có người mẹ, người bà, cô gái phá đường và anh bộ đội – những con người góp phần làm nên hình ảnh nhân dân trong chiến tranh. qdnd.vn
Mỗi tập thơ là một chặng đường đất nước
Nếu Từ ấy gắn với những năm đầu người thanh niên đến với cách mạng, thì tập thơ Việt Bắc đưa người đọc trở lại những năm kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trong bài thơ cùng tên, cuộc chia tay giữa người cán bộ về xuôi và đồng bào Việt Bắc được thể hiện bằng giọng điệu tâm tình, tha thiết. Đằng sau lời nhắn gửi là tình nghĩa dành cho những con người đã cùng nhau chia sẻ gian khổ trong kháng chiến. Bài thơ được sáng tác vào tháng 10-1954, khi cán bộ và bộ đội rời căn cứ Việt Bắc trở về tiếp quản Thủ đô. qdnd.vn
Những tập thơ tiếp theo như Gió lộng, Ra trận, Máu và hoa tiếp tục đồng hành với đất nước qua những năm xây dựng miền Bắc, đấu tranh thống nhất và hướng tới hòa bình. Sau này, ông còn có tập Một tiếng đờn, nơi giọng thơ mang thêm những suy ngẫm về cuộc đời. nhandan.vn
Thơ Tố Hữu thường viết về những tình cảm lớn: tình yêu quê hương, đất nước, tình đồng bào, đồng chí và niềm tin vào con đường đã chọn. Thơ ông có khi sôi nổi như một lời thúc giục, có khi lại nhẹ nhàng như một câu hát, một lời tâm sự.
Người làm thơ và người làm cách mạng
Bên cạnh sáng tác, Tố Hữu còn được giao nhiều nhiệm vụ trong lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, văn nghệ và trong bộ máy lãnh đạo của Đảng, Nhà nước. Ông từng giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Bộ trưởng. nhandan.vn
Năm 1996, ông được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật đợt đầu tiên, ghi nhận những đóng góp đối với nền văn học nước nhà. dcs.nhandan.vn
Hơn hai mươi năm sau ngày nhà thơ qua đời, các tác phẩm của ông vẫn được đọc, được học và được nhắc nhớ. Ở quê hương xứ Huế, Công viên văn hóa và Khu lưu niệm Tố Hữu là nơi lưu giữ, giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp của ông. nhandan.vn
Đọc Tố Hữu hôm nay, chúng ta có thể bắt đầu từ một câu thơ yêu thích, một hình ảnh quen thuộc hay một bài học từng nghe trên lớp. Rồi từ đó, mở rộng trang sách để hiểu thêm về một thế hệ đã sống, chiến đấu và gửi lại tình yêu đất nước trong những vần thơ.
