Tô Vĩnh Diện (1924 - 1953) - Ngọn núi thép chèn pháo, cứu hỏa lực cho chiến trường

Để có thể đưa những khẩu pháo cao xạ 37mm, nặng hàng tấn, lên các đỉnh núi cao bao quanh thung lũng Điện Biên Phủ, quân ta phải kéo pháo bằng sức người qua những con đường độc đạo. Việc kéo pháo vào đã gian khổ, nhưng việc kéo pháo ra (sau khi đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định thay đổi phương châm từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc") càng gian khổ và nguy hiểm hơn gấp bội. Con đường dốc cao, vực thẳm, đất đá sạt lở do mưa và pháo địch.

Tô Vĩnh Diện là chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn Phòng không 394, được giao nhiệm vụ cùng khẩu đội đưa khẩu pháo số hiệu 510.681 về vị trí tập kết. Đêm tháng 1/1953 (có tư liệu ghi tháng 1/1954), trời tối, đường dốc quanh co nát bấy vì vết xe và đạn pháo. Khi đang xuống dốc cao ở gần Bản Chuối (Điện Biên), một mảnh pháo của địch chém đứt sợi dây tời chính. Mọi người mất đà, ngã sấp ngã ngửa. Những sợi dây rừng còn lại không đủ sức ghìm khối thép khổng lồ đang lao xuống dốc. Khẩu pháo lao xuống ầm ầm về phía vực thẳm.

Tô Vĩnh Diện bám chặt lấy càng pháo, cố sức ghìm nó. Mồ hôi ướt đẫm áo trấn thủ, mắt anh mờ đi, tai ù lên. Trước mắt anh là một vực thẳm sâu hoắm. "Chết không rời pháo!", anh nghiến chặt răng. Trong giờ phút nguy nan ấy, anh buông tay lái, đạp mạnh hai chân xuống đất, lao cả thân mình vào trước vành bánh pháo để làm một chiếc "chêm" sống.

Anh hùng liệt sĩ Tô Vĩnh Diện đã chèn thân mình để cứu pháo. Bánh pháo đè lên người anh trọng thương. Tuy cản được pháo lăn xuống vực, giữ vững hỏa lực quan trọng cho chiến trường, nhưng Tô Vĩnh Diện đã anh dũng hy sinh. Trước lúc ra đi, anh vẫn còn hỏi đồng đội: "Pháo có việc gì không anh em?". Tấm gương của anh đã đi vào lịch sử như một huyền thoại về tinh thần "quên mình cứu pháo". Khẩu pháo cao xạ mà Tô Vĩnh Diện hy sinh khi cố tìm cách chặn lại hiện là một Bảo vật quốc gia của Việt Nam. Anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND vào năm 1955.