TÔ VĨNH DIỆN: KHÚC TRÁNG CA VỀ TINH THẦN QUYẾT TỬ VÀ THÂN MÌNH CHÈN PHÁO

1. Người con của quê hương Thanh Hóa và sứ mệnh lịch sử

Tô Vĩnh Diện sinh ra tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống (nay thuộc huyện Triệu Sơn), tỉnh Thanh Hóa. Lớn lên trong cảnh đất nước lầm than dưới gót giày thực dân, anh sớm thấu hiểu nỗi nhục của người dân mất nước. Năm 1946, khi tiếng súng kháng chiến toàn quốc bùng nổ, anh hăng hái tham gia dân quân tại địa phương và đến năm 1950 thì chính thức nhập ngũ.

Với bản tính cần cù, chịu khó và sự điềm tĩnh lạ thường, Tô Vĩnh Diện được tin tưởng giao nhiệm vụ Tiểu đội trưởng pháo cao xạ thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367. Trong bối cảnh quân đội ta còn non trẻ, những khẩu pháo 37mm mới được trang bị là những "khối tài sản khổng lồ" vô giá. Mỗi khẩu pháo không chỉ là vũ khí, mà là niềm hy vọng của toàn quân để đối đầu với không quân Pháp trên bầu trời Điện Biên Phủ. Tô Vĩnh Diện và đồng đội luôn tâm niệm: "Pháo là nhà, cao xạ là máu thịt", bảo vệ pháo cũng chính là bảo vệ sinh mệnh của chiến dịch.

2. Cuộc hành quân huyền thoại và những cung đường "tử thần"

Tháng 1 năm 1954, chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn chuẩn bị quyết liệt. Thực hiện phương châm "Đánh nhanh thắng nhanh", quân ta phải kéo những khẩu pháo nặng hàng tấn vượt qua những đỉnh đèo cao vút, dốc đứng của vùng rừng núi Tây Bắc. Thế nhưng, khi tình thế thay đổi, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đưa ra một quyết định lịch sử: Chuyển từ "Đánh nhanh thắng nhanh" sang "Đánh chắc tiến chắc".

Điều này đồng nghĩa với việc quân ta phải kéo những khẩu pháo vừa mới nhọc nhằn đưa vào trận địa nay lại phải kéo ngược trở ra. Đây là một thử thách khủng khiếp đối với sức người. Đường kéo pháo ra còn gian nan gấp bội phần đường vào, bởi dốc cao, vực sâu, trời mưa trơn trượt, trong khi máy bay giặc luôn gầm rú phía trên hòng tìm diệt hỏa lực của ta. Tô Vĩnh Diện cùng tiểu đội của mình đã kiên cường bám trụ, ròng rã suốt nhiều đêm liền, dùng sức người để đối chọi với trọng lực của những cỗ máy bằng thép nặng hơn 2 tấn.

3. Khoảnh khắc "Thân mình chèn pháo" hóa thành bất tử

Đêm mùng 1 tháng 2 năm 1954 (tức đêm mùng 9 Tết Giáp Ngọ), trời tối đen như mực, đơn vị của Tô Vĩnh Diện đang kéo pháo qua một đoạn dốc cực kỳ nguy hiểm trên đường ra phía rừng Bản Chuối. Đoạn dốc này vừa hẹp, vừa trơn, bên cạnh là vực thẳm hun hút.

Bất ngờ, một chiếc dây tời chính bị đứt. Khẩu pháo khổng lồ mất đà, bắt đầu lao dốc với tốc độ kinh hoàng. Trong bóng đêm, tiếng bánh thép nghiến trên đá hộc vang lên chói tai. Pháo lao đi, kéo tuột cả những chiến sĩ đang giữ dây tời theo sau. Tình thế ngàn cân treo sợi tóc: Nếu không chặn được pháo, khẩu pháo sẽ rơi xuống vực sâu tan tành, và có thể kéo theo mạng sống của nhiều đồng đội khác đang đứng phía dưới.

Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Tô Vĩnh Diện đã có một hành động phi thường mà không một mệnh lệnh nào có thể sai khiến được ngoài mệnh lệnh từ trái tim yêu nước. Anh hô vang: "Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo!", rồi bất ngờ buông tay tời, lao cả thân mình vào bánh pháo đang lăn băng băng.

Anh dùng chính cơ thể bằng xương bằng thịt của mình làm vật cản để khựng đà lao của khối thép nặng hơn 2 tấn. Khẩu pháo bị chặn lại bởi thân mình người anh hùng, chỉ cách mép vực thẳm gang tấc. Đồng đội kịp lao tới dùng chèn gỗ khóa chặt bánh pháo. Khẩu pháo được cứu, nhưng Tô Vĩnh Diện đã bị bánh pháo nặng nề đè nát lồng ngực.

Khi đồng đội bế anh lên, hơi thở chỉ còn thoi thóp, câu hỏi đầu tiên và duy nhất của anh không phải cho bản thân mình, mà là: "Pháo có sao không?". Nhận được cái gật đầu trong nước mắt của đồng đội, anh mới nở một nụ cười thanh thản và vĩnh viễn ra đi vào cõi bất tử.

4. Biểu tượng của trách nhiệm và sự tận hiến

Hành động của Tô Vĩnh Diện đã trở thành biểu tượng cao đẹp nhất cho tinh thần trách nhiệm của người chiến sĩ cách mạng. Anh ngã xuống khi tuổi đời mới 30, nhưng tấm gương ấy đã thắp sáng ý chí cho toàn bộ mặt trận Điện Biên Phủ. Chính sự hy sinh của anh đã tiếp thêm động lực để quân ta sau đó đã kéo pháo vào trận địa an toàn, tạo nên những "cú đấm thép" bắn rơi 62 máy bay Pháp, góp phần làm nên chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".

Năm 1955, Tô Vĩnh Diện vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Anh là người anh hùng đầu tiên của ngành Pháo cao xạ Việt Nam. Khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 mà anh đã cứu sống nay được lưu giữ tại Bảo tàng Phòng không - Không quân như một nhân chứng lịch sử về lòng quả cảm vô song.

5. Giá trị sống cho thế hệ cán bộ hôm nay

Ngày nay, khi chúng ta công tác tại xã Phú Hòa 1 trong thời bình, không còn những dốc cao vực thẳm hay những khẩu pháo nặng hàng tấn, nhưng bài học từ Tô Vĩnh Diện vẫn còn vẹn nguyên tính thời sự. Đó là bài học về ý thức bảo vệ tài sản chung và tinh thần trách nhiệm với nhiệm vụ.

Tô Vĩnh Diện đã hóa thân vào mây trắng Tây Bắc, nhưng dáng đứng "chèn pháo" của anh sẽ mãi là một tượng đài bất tử, nhắc nhở chúng ta sống có trách nhiệm, sống vì lý tưởng và luôn sẵn sàng dâng hiến cho sự trường tồn của Tổ quốc.