Tô Vĩnh Diện – Một đời người lính, một khoảnh khắc hóa thành bất tử

Có những người lính đã sống một cuộc đời bình dị như bao người con của đất Việt. Họ rời quê hương khi Tổ quốc còn chìm trong khói lửa, mang theo tuổi trẻ, niềm tin và một lời thề giản dị: khi đất nước cần, người lính phải có mặt. Nhưng cũng có những khoảnh khắc trong lịch sử, khi sự sống và nhiệm vụ chỉ còn cách nhau trong gang tấc, một con người đã lựa chọn hy sinh để bảo vệ đồng đội và nhiệm vụ chung. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Tô Vĩnh Diện là một người như thế.

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, trong một gia đình nông dân. Tuổi thơ của ông gắn với cuộc sống lao động vất vả của người nông dân trong cảnh đất nước còn chịu ách áp bức. Năm 1949, người thanh niên Tô Vĩnh Diện xung phong nhập ngũ, bắt đầu cuộc đời của một người lính.

Từ đó, quê hương dần lùi lại phía sau, nhường chỗ cho những chặng đường hành quân, những đơn vị chiến đấu và những năm tháng kháng chiến. Tô Vĩnh Diện được biên chế vào Đại đội 827, Trung đoàn 367, đơn vị pháo cao xạ của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đầu năm 1954, chiến trường Tây Bắc bước vào thời khắc quyết định. Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của quân đội Pháp được xây dựng thành một hệ thống phòng thủ mạnh, với nhiều cứ điểm liên hoàn. Bộ đội ta được lệnh tiến về Điện Biên Phủ, chuẩn bị cho một trận quyết chiến có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Những ngày ấy, giữa núi rừng Tây Bắc, một cuộc chiến khác cũng đang diễn ra ở phía sau chiến trường. Đó là cuộc chiến với núi cao, vực sâu, mưa rừng và những con đường hiểm trở để đưa pháo vào trận địa.

Pháo lớn được kéo bằng sức người. Hàng trăm chiến sĩ cùng bám dây, từng bước đưa những khẩu pháo vượt qua núi rừng. Ban ngày có lúc phải tránh sự quan sát của đối phương, ban đêm lại tiếp tục hành quân. Mỗi mét đường là một lần thử thách sức người. Có những đoạn dốc cao, pháo nặng hàng tấn phải được ghìm giữ bằng dây tời và sức lực của cả tập thể.

Tô Vĩnh Diện cũng có mặt trong đoàn quân kéo pháo ấy.

Những người lính hôm đó không chỉ kéo một khẩu pháo. Họ đang kéo theo niềm tin về một trận đánh lớn, kéo theo kỳ vọng của hậu phương và trách nhiệm đối với đồng đội đang ở phía trước. Phía sau mỗi khẩu pháo là biết bao công sức, mồ hôi và cả sự hy sinh của những người lính trên đường hành quân.

Sau nhiều ngày gian khổ, pháo được đưa đến khu vực chuẩn bị trận địa. Nhưng rồi một quyết định lịch sử làm thay đổi tất cả.

Để bảo đảm chắc thắng, Bộ chỉ huy chiến dịch quyết định chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Pháo được lệnh kéo ra khỏi những vị trí đã đưa vào trước đó để bố trí lại trận địa. Và chính trên chặng đường kéo pháo ra ấy, một câu chuyện bi tráng đã đi vào lịch sử.

Đêm 1 tháng 2 năm 1954.

Đoàn pháo đang di chuyển qua khu vực dốc Chuối. Đường núi hiểm trở, độ dốc lớn. Các chiến sĩ phải hết sức thận trọng để giữ cho khẩu pháo không bị trôi xuống vực.

Rồi một sự cố bất ngờ xảy ra.

Dây tời bị đứt.

Khẩu pháo nặng hơn hai tấn bắt đầu lao xuống theo độ dốc. Trong khoảnh khắc ấy, nếu không kịp thời khống chế, khẩu pháo có thể rơi xuống vực sâu, gây nguy hiểm cho những người đang làm nhiệm vụ và ảnh hưởng đến nhiệm vụ chung của đơn vị.

Giữa tình thế hiểm nghèo ấy, Tô Vĩnh Diện không lùi lại.

Người khẩu đội trưởng lao tới, ghì lấy càng pháo và tìm cách điều khiển hướng chuyển động của khẩu pháo vào phía vách núi. Bằng hành động quyết đoán ấy, ông đã chặn được khẩu pháo, bảo vệ được phương tiện chiến đấu và cứu đồng đội khỏi một tình huống nguy hiểm. Nhưng chính ông đã bị bánh pháo đè lên người.

Đồng đội lập tức tìm cách cứu ông.

Trong những giây phút cuối cùng của cuộc đời, điều Tô Vĩnh Diện quan tâm không phải là bản thân mình. Câu hỏi cuối cùng mà ông cố gắng hỏi đồng đội là:

“Pháo có sao không?”

Một câu hỏi rất ngắn.

Nhưng phía sau câu hỏi ấy là cả một thế giới của người lính.

Đó là trách nhiệm với nhiệm vụ. Là tình đồng đội. Là ý thức rằng khẩu pháo phải được bảo vệ để tiếp tục cùng những người lính khác hoàn thành nhiệm vụ trên chiến trường.

Tô Vĩnh Diện đã hy sinh trong đêm kéo pháo ấy.

Ông ra đi khi tuổi đời mới 30. Một cuộc đời không dài, nhưng khoảnh khắc cuối cùng đã làm nên một biểu tượng bất tử của lòng dũng cảm và tinh thần đặt nhiệm vụ, đồng đội lên trên sự an nguy của bản thân.

Những người đồng đội tiếp tục nhiệm vụ.

Khẩu pháo được giữ lại.

Và cuộc hành quân vẫn tiếp tục.

Chỉ hơn một tháng sau, ngày 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn. Những khẩu pháo của Quân đội nhân dân Việt Nam bắt đầu khai hỏa, phối hợp cùng bộ binh tiến công các cứ điểm của đối phương. Sau 56 ngày đêm chiến đấu gian khổ, chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” tung bay trên nóc hầm chỉ huy của tướng De Castries. Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng.

Tô Vĩnh Diện đã không kịp nhìn thấy ngày chiến thắng.

Nhưng sự hy sinh của ông đã trở thành một phần của chiến thắng ấy.

Trong chiến thắng Điện Biên Phủ, có những người trực tiếp xung phong đánh chiếm cứ điểm, có những người vận chuyển lương thực, có những người mở đường, có những người kéo pháo giữa núi rừng hiểm trở. Mỗi người góp một phần tuổi trẻ của mình vào thắng lợi chung. Tô Vĩnh Diện cũng góp vào chiến thắng ấy bằng chính sự hy sinh của mình.

Tên tuổi ông sau này được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hình ảnh người chiến sĩ lấy thân mình cứu pháo trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Ngày nay, khi nhìn lại những năm tháng hoa lửa ấy, người ta có thể hình dung lại một đêm giữa núi rừng Điện Biên: con đường dốc, đoàn quân kéo pháo trong im lặng, những bàn tay bám chặt dây tời và một người lính đã không do dự khi đứng trước hiểm nguy.

Không có những lời nói dài.

Chỉ có hành động.

Và trong khoảnh khắc cuối cùng, người lính ấy vẫn nghĩ đến khẩu pháo, đến nhiệm vụ và đến đồng đội.

Có lẽ chính vì thế mà câu chuyện về Tô Vĩnh Diện vẫn còn được kể lại qua nhiều thế hệ. Bởi chiến tranh rồi sẽ đi qua, những khẩu pháo rồi sẽ trở thành hiện vật lịch sử, những chiến hào rồi sẽ phủ màu thời gian, nhưng phẩm chất của người lính thì vẫn còn đó.

Đó là lòng dũng cảm.

Là tinh thần trách nhiệm.

Là tình đồng đội.

Và trên hết là sự sẵn sàng đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên lợi ích của bản thân.

Tô Vĩnh Diện đã hy sinh giữa một đêm kéo pháo của mùa Xuân năm 1954. Nhưng từ khoảnh khắc ấy, tên tuổi ông không còn thuộc về riêng một người lính, một quê hương hay một đơn vị. Ông trở thành một phần của ký ức Điện Biên, một phần của bản anh hùng ca về những con người đã lấy tuổi xuân của mình để viết nên chiến thắng.

Và mỗi khi nhắc đến Điện Biên Phủ, giữa những trang sử hào hùng của “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, người ta vẫn nhớ đến một người lính Thanh Hóa năm xưa – Tô Vĩnh Diện, người đã dùng chính thân mình để giữ lại khẩu pháo cho trận chiến, để rồi dùng sự hy sinh của mình viết nên một câu chuyện bất tử về lòng yêu nước và phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ.