Tôi chỉ là một viên gạch nhỏ trên tuyến lửa Trường Sơn

Đó là lời khẳng định của Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân, Thầy thuốc Ưu tú Tạ Lưu, nguyên Viện trưởng Viện Quân y 110 (Quân khu 1). Ông từng có hơn 4 năm làm nhiệm vụ tại Đội Điều trị 14, Binh trạm 12, Bộ tư lệnh 559.

Theo lời kể của Đại tá Tạ Lưu, giai đoạn cao điểm mùa khô năm 1966-1967, nhiều tháng liền ngày nào cũng có ca phẫu thuật. Có những đợt địch đánh phá nhiều, thương binh ở tuyến trên về nhiều, mỗi ngày ông đứng mổ hơn 10 tiếng đồng hồ liên tiếp trong cả tuần liền. Ông kể: “Nhiều đêm không được ngủ, tôi và đồng đội quyết chiến đấu với tử thần giành sự sống về cho đồng đội. Có nhiều ca mổ phức tạp, vết thương ở vị trí nguy hiểm trong khi trang bị thiết bị y tế thiếu thốn, tôi đã đưa ra những quyết định táo bạo như gây mê nội khí quản, truyền tĩnh mạch ngược chiều, truyền máu trực tiếp khi không có dung dịch chống đông... Biết trước sẽ có nguy hiểm có thể gặp phải khi sử dụng những phương pháp kỹ thuật mới này nhưng tôi vẫn hành động. Bởi nếu bác sĩ phẫu thuật không hành động, thì thương binh không qua khỏi là điều chắc chắn. Chỉ cần có một tia hy vọng, tôi sẽ cố hết sức mình”.Cùng Đội trưởng Lê Văn Đính (sau là Đại tá, Phó viện trưởng Viện Quân y 108, được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân năm 1976), bác sĩ Tạ Lưu đã góp nhiều thành tích trong việc xây dựng Đội điều trị 14 trở thành đội tiên tiến của Bộ đội Trường Sơn và ngành Quân y. Ông là một bác sĩ có tay nghề giỏi, một cán bộ khiêm tốn, trách nhiệm và gương mẫu trong công việc. Khi được tin có bộ đội bị thương, dù ở rừng rậm, suối sâu và cả những nơi khó khăn, nguy hiểm, bác sĩ Tạ Lưu vẫn đi tìm bằng được để cứu chữa. Trong một lần công tác ở Khe Hổ (Hố Gai), ông đã cùng anh em trong đội phẫu thuật gan dạ, mưu trí dũng cảm luồn rừng, vượt suối lần theo vết máu vào tận khe đá đuổi hổ để tìm và kịp thời cứu chữa thương binh.

Ông nhớ lại: "Tôi nhớ, lần Trung đoàn 280 pháo cao xạ làm nhiệm vụ bảo vệ bến phà Xuân Sơn yêu cầu Đội điều trị 14 cử đội phẫu thuật vào mổ cấp cứu cho một đồng chí bị vết thương thấu bụng đã viêm nhiễm. Tôi và 7 cán bộ của đội phẫu thuật xung phong lên đường. Quãng đường 90km di chuyển từ vị trí đóng quân đến với thương binh rất nguy hiểm do máy bay địch rình mò suốt ngày đêm. Thật may, chúng tôi đã đến nơi an toàn. Không kịp nghỉ ngơi, chúng tôi nhanh chóng làm công tác chuẩn bị và thực hiện ngay ca đại phẫu. 12 giờ đêm hôm đó tôi mới buông kéo, tháo găng tay, giao phần còn lại cho y tá Thảo. Cả kíp đã hiệp đồng ăn ý, làm nên ca phẫu thuật thành công. Thương binh qua khỏi cơn nguy hiểm, sau này tôi được biết anh trở lại đơn vị tiếp tục chiến đấu rất dũng cảm”.

Cũng chính sau sự việc này, Ban chỉ huy Đội Điều trị 14 đã họp và thống nhất báo cáo với trên thành lập phân ban của đội, là lực lượng sẵn sàng đi theo các đơn vị khi chiến đấu để làm nhiệm vụ “tiền phương”, cấp cứu thương bệnh binh trong thời điểm vàng rồi mới chuyển về tuyến sau. Bác sĩ Tạ Lưu cùng bác sĩ Lê Văn Đính luôn là những người xung phong tới các tuyến đường trọng điểm. Họ đã cùng đội phẫu thuật cứu sống hàng nghìn người bệnh.

Cách đây 2 năm, gặp Anh hùng Tạ Lưu tại quê nhà Bắc Ninh, mặc dù đã gần 90 tuổi, ông vẫn làm việc, viết hàng chục đầu sách, bài báo, sáng tác thơ về những tấm gương cao đẹp trong cuộc sống và đồng đội của mình.