Tôn Đức Thắng và “mặt trận phía sau” Điện Biên Phủ – Gom sức người, sức của cho ngày toàn thắng

Thời kỳ: 1951–1954.
1. SAU ĐẠI HỘI 1951, MỘT TRÁCH NHIỆM LỚN ĐƯỢC ĐẶT LÊN VAI TÔN ĐỨC THẮNG

Ngày 7/3/1951, Đại hội toàn quốc thống nhất Việt Minh – Liên Việt kết thúc tại Việt Bắc.

Một mặt trận mới ra đời: Mặt trận Liên hiệp quốc dân Việt Nam, gọi tắt là Mặt trận Liên Việt.

Hồ Chí Minh được suy tôn làm Chủ tịch danh dự.

Còn Tôn Đức Thắng được bầu làm Chủ tịch Mặt trận Liên Việt.

Đây là thời điểm cuộc kháng chiến chống Pháp đã bước vào giai đoạn mới.

Quân đội đang trưởng thành.

Nhưng một cuộc chiến tranh trường kỳ không thể chỉ dựa vào những đơn vị ngoài mặt trận.

Phía sau mỗi chiến sĩ là một hậu phương.

Phía sau mỗi chiến dịch là hàng vạn người vận chuyển lương thực, làm đường, sản xuất, chăm sóc thương binh, đóng góp tiền của.

Vì thế, nhiệm vụ của Tôn Đức Thắng là xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, biến sự ủng hộ của nhân dân thành một nguồn lực thực tế cho kháng chiến.

Đây là một công việc không có tiếng súng, nhưng diễn ra trên một “mặt trận” rộng khắp cả nước.

Chú thích: Tôn Đức Thắng trong thời kỳ giữ cương vị Chủ tịch Mặt trận Liên Việt.

Nguồn: Ảnh tư liệu lịch sử về Tôn Đức Thắng và hoạt động Mặt trận trong thời kỳ kháng chiến; không phải ảnh ghi lại riêng một cuộc họp cụ thể của Trung ương Mặt trận.

2. MỘT MẶT TRẬN KHÔNG CHỈ CÓ NHỮNG NGƯỜI CẦM SÚNG

Điều quan trọng nhất mà Mặt trận Liên Việt phải làm sau năm 1951 là mở rộng và củng cố sự tham gia của toàn dân.

Trong kháng chiến, mỗi tầng lớp có một cách đóng góp khác nhau.

Người nông dân sản xuất lương thực.

Công nhân duy trì sản xuất.

Thanh niên tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu.

Phụ nữ vừa sản xuất vừa đảm nhiệm nhiều công việc ở hậu phương.

Trí thức tham gia giáo dục, y tế, tuyên truyền và nghiên cứu.

Đồng bào các dân tộc ở căn cứ địa góp sức người, sức của và bảo vệ những tuyến đường kháng chiến.

Các chức sắc, tín đồ tôn giáo và những nhân sĩ yêu nước cũng được vận động tham gia.

Tôn Đức Thắng đặc biệt coi trọng việc tập hợp những lực lượng khác nhau ấy trong một mục tiêu chung.

Ông từng đi qua phong trào công nhân, từng hoạt động bí mật, từng sống trong Côn Đảo và sau đó hoạt động trong nhiều tổ chức chính trị – xã hội.

Vì vậy, khi đứng đầu Mặt trận, ông không chỉ nhìn nhân dân như một lực lượng hỗ trợ cho quân đội.

Nhân dân chính là chủ thể của cuộc kháng chiến.

Đó là tinh thần xuyên suốt hoạt động của Mặt trận Liên Việt.

Chú thích: Nhân dân Việt Bắc sản xuất và phục vụ kháng chiến trong những năm đầu thập niên 1950.

Nguồn: Ảnh tư liệu về đời sống và sản xuất ở hậu phương kháng chiến; dùng để minh họa cho lực lượng xã hội mà Mặt trận vận động, không phải ảnh trực tiếp về hoạt động của Tôn Đức Thắng.

3. THI ĐUA KHÔNG CHỈ ĐỂ “LÀM NHIỀU HƠN”, MÀ ĐỂ KHÁNG CHIẾN MẠNH HƠN

Một trong những công việc Tôn Đức Thắng đã theo đuổi từ trước khi trở thành Chủ tịch Mặt trận Liên Việt là phong trào thi đua ái quốc.

Năm 1948, ông được giao phụ trách Ban Trung ương vận động Thi đua ái quốc.

Đến khi đứng đầu Mặt trận Liên Việt, phong trào thi đua tiếp tục trở thành một phương thức quan trọng để động viên nhân dân.

Thi đua sản xuất.

Thi đua tiết kiệm.

Thi đua tăng gia.

Thi đua lập thành tích phục vụ tiền tuyến.

Thi đua trong quân đội.

Thi đua trong các đoàn thể.

Ở hậu phương, một người nông dân tăng thêm được một phần sản lượng cũng có ý nghĩa đối với tiền tuyến.

Một đơn vị vận tải rút ngắn được thời gian chuyển hàng cũng có ý nghĩa đối với chiến dịch.

Một phong trào tiết kiệm được phát động rộng rãi cũng góp phần tạo thêm nguồn lực cho cuộc chiến.

Tôn Đức Thắng hiểu rằng sức mạnh của một quốc gia trong chiến tranh không chỉ được tính bằng số lượng vũ khí.

Nó còn được tính bằng khả năng huy động sức lao động của cả xã hội.

Chú thích: Phong trào thi đua sản xuất và phục vụ kháng chiến ở hậu phương Việt Bắc đầu thập niên 1950.

Nguồn: Ảnh tư liệu lịch sử về phong trào thi đua trong kháng chiến; ảnh minh họa cho hoạt động vận động quần chúng, không phải ảnh trực tiếp xác định Tôn Đức Thắng đang chỉ đạo một phong trào cụ thể.

4. CÔNG VIỆC CỦA MẶT TRẬN ĐI ĐẾN TẬN NHỮNG VÙNG XA

Mặt trận Liên Việt không chỉ hoạt động ở trung tâm Việt Bắc.

Một trong những sức mạnh của nó là hệ thống Mặt trận và các đoàn thể từ Trung ương xuống địa phương.

Từ những vùng tự do ở Việt Bắc đến các địa phương đang nằm trong vùng chiến sự, công tác vận động nhân dân diễn ra theo những điều kiện rất khác nhau.

Ở đâu có nhân dân, ở đó có khả năng đóng góp cho kháng chiến.

Có nơi đóng góp lương thực.

Có nơi cung cấp nhân lực.

Có nơi giữ đường giao thông.

Có nơi chăm sóc thương binh.

Có nơi tổ chức sản xuất.

Có nơi làm nhiệm vụ tuyên truyền và giữ vững tinh thần kháng chiến.

Một trong những điều đáng chú ý là Tôn Đức Thắng không trực tiếp làm tất cả những công việc ấy.

Vai trò của ông nằm ở việc lãnh đạo và phối hợp hệ thống Mặt trận, cùng các tổ chức thành viên tạo nên một khối đoàn kết rộng lớn.

Đó là điểm cần phân biệt.

Tôn Đức Thắng không phải người chỉ huy các đoàn dân công trên từng tuyến đường.

Nhưng ông là người đứng đầu tổ chức chính trị – xã hội có nhiệm vụ vận động và tập hợp họ.

Chú thích: Các đoàn dân công phục vụ cuộc kháng chiến chống Pháp.

Nguồn: Ảnh tư liệu lịch sử về lực lượng dân công; không phải ảnh trực tiếp về Tôn Đức Thắng, mà minh họa một trong những lực lượng hậu phương được huy động cho các chiến dịch.

5. NĂM 1953–1954 – KHI HẬU PHƯƠNG BẮT ĐẦU CHẠY ĐUA VỚI TIỀN TUYẾN

Cuối năm 1953, Pháp xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Bộ đội Việt Nam chuẩn bị một chiến dịch lớn chưa từng có.

Nhưng để một chiến dịch quy mô như vậy có thể diễn ra, cần một khối lượng hậu cần khổng lồ.

Lương thực.

Đạn dược.

Thuốc men.

Phương tiện vận tải.

Đường sá.

Và đặc biệt là con người.

Hàng vạn dân công được huy động.

Những chiếc xe đạp thồ trở thành phương tiện vận chuyển nổi tiếng.

Những đoàn người gùi hàng vượt núi.

Những tuyến đường được mở và sửa chữa liên tục.

Đó là lúc sức mạnh của hậu phương Việt Bắc và các vùng tự do được thử thách.

Mặt trận Liên Việt, cùng các tổ chức quần chúng, tham gia vào việc động viên nhân dân thực hiện các nhiệm vụ phục vụ kháng chiến.

Không có Mặt trận nào có thể tự mình vận chuyển một tấn gạo.

Nhưng Mặt trận có thể vận động hàng nghìn người cùng góp sức để hàng nghìn tấn lương thực đến được chiến trường.

Và đó chính là sự khác biệt giữa sức mạnh của một cá nhân với sức mạnh của một tổ chức biết tập hợp quần chúng.

Chú thích: Dân công dùng xe đạp thồ vận chuyển lương thực, vật tư phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Nguồn: Ảnh tư liệu lịch sử về công tác hậu cần Chiến dịch Điện Biên Phủ; đây không phải ảnh trực tiếp về Tôn Đức Thắng.

6. ĐIỆN BIÊN PHỦ – THẮNG LỢI CỦA TIỀN TUYẾN VÀ CẢ HẬU PHƯƠNG

Ngày 7/5/1954, Điện Biên Phủ thất thủ.

Chiến thắng ấy thường được nhớ đến qua hình ảnh những người lính trên chiến trường.

Nhưng phía sau họ là cả một hậu phương khổng lồ.

Có người đã đổ mồ hôi trên những cung đường núi.

Có người vận chuyển từng bao gạo.

Có người sửa đường.

Có người chăm sóc thương binh.

Có người ở lại quê nhà sản xuất để bảo đảm nguồn lương thực.

Có người đóng góp tài sản.

Có người tham gia các phong trào thi đua.

Không phải tất cả những người ấy đều biết nhau.

Nhưng họ cùng hướng về một mục tiêu.

Đó chính là điều mà Mặt trận Liên Việt dưới sự lãnh đạo của Tôn Đức Thắng cố gắng xây dựng và củng cố trong những năm 1951–1954.

Một chiến thắng quân sự lớn cần một sức mạnh xã hội lớn đứng phía sau.

Và Điện Biên Phủ là một trong những minh chứng rõ nhất.

Chú thích: Bộ đội Việt Nam mừng chiến thắng tại Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954.

Nguồn: Ảnh tư liệu lịch sử về Chiến thắng Điện Biên Phủ; đây là hình ảnh trực tiếp của chiến trường, nhưng không phải ảnh về hoạt động của Mặt trận Liên Việt.

7. TÔN ĐỨC THẮNG – NGƯỜI ĐỨNG Ở PHÍA SAU NHỮNG ĐOÀN NGƯỜI

Nhìn từ Ba Son năm 1925 đến Việt Bắc năm 1954, cuộc đời Tôn Đức Thắng có một sự chuyển biến rất đặc biệt.

Ngày trước, ông đứng giữa những người công nhân đấu tranh.

Sau này, ông đứng giữa những người kháng chiến.

Nhưng điểm chung vẫn là:

ông luôn tin vào sức mạnh của tập thể.

Ở Ba Son, đó là sức mạnh của những người thợ.

Trong nhà tù Côn Đảo, đó là sức mạnh của những người tù chính trị.

Trong Mặt trận Liên Việt, đó là sức mạnh của hàng triệu người Việt Nam.

Bởi vậy, khi nói về Tôn Đức Thắng trong những năm đầu lãnh đạo Mặt trận Liên Việt, không nên kể ông như một vị tướng đứng sau Điện Biên Phủ.

Ông không phải người hoạch định chiến dịch.

Không trực tiếp chỉ huy các đại đoàn.

Công việc của ông thuộc một mặt trận khác:

mặt trận đoàn kết nhân dân.

Và trên mặt trận ấy, ông góp phần làm cho cuộc kháng chiến có được một hậu phương chính trị – xã hội rộng lớn.

Chú thích: Tôn Đức Thắng trong những năm kháng chiến chống Pháp.

Nguồn: Ảnh tư liệu về Tôn Đức Thắng thời kỳ kháng chiến; ảnh minh họa nhân vật trong giai đoạn 1951–1954, không phải ảnh ghi lại một hoạt động cụ thể của Mặt trận tại Điện Biên Phủ.

KẾT – CÓ NHỮNG CHIẾN THẮNG ĐƯỢC LÀM NÊN TỪ HÀNG TRIỆU ĐÔI TAY

Điện Biên Phủ có những người trực tiếp nổ súng.

Nhưng để một người lính có đạn trong tay, phía sau anh phải có người sản xuất.

Để một khẩu pháo lên được trận địa, phía sau nó phải có những người kéo, đẩy, vận chuyển.

Để một đơn vị chiến đấu nhiều ngày giữa núi rừng, phải có những người đưa gạo, thuốc men và vật tư đến.

Và để hàng triệu con người cùng chấp nhận những gian khổ ấy, cần có một sức mạnh tinh thần và chính trị đủ lớn.

Mặt trận Liên Việt chính là một trong những cơ chế quan trọng để tập hợp sức mạnh đó.

Tôn Đức Thắng, với cương vị Chủ tịch Mặt trận từ năm 1951, đã dành những năm quyết định của cuộc kháng chiến cho công việc ấy.

Ông không đứng trên đỉnh đồi Điện Biên Phủ.

Nhưng ông đứng ở một nơi khác – giữa khối đại đoàn kết của hậu phương, nơi hàng triệu con người âm thầm góp sức để tiền tuyến có thể tiến lên.

Và vì thế, khi nhắc đến Tôn Đức Thắng trong những năm Việt Bắc, có thể nhớ về ông bằng một hình ảnh rất giản dị:

một người từng là công nhân, từng là tù nhân, từng là người chiến đấu trong những tổ chức bí mật – cuối cùng trở thành người đứng đầu một mặt trận rộng lớn, nơi nhiệm vụ quan trọng nhất là làm cho cả dân tộc cùng đứng về một phía.

Đó cũng là một phần sức mạnh đưa Việt Nam đến Điện Biên Phủ năm 1954.

Chú thích: Tôn Đức Thắng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, giai đoạn ông giữ cương vị Chủ tịch Mặt trận Liên Việt.

Nguồn: Ảnh tư liệu lịch sử về Tôn Đức Thắng; ảnh minh họa cho vai trò của ông trong thời kỳ kháng chiến, không phải ảnh trực tiếp tại chiến trường Điện Biên Phủ.