Tôn Đức Thắng và ngày khai sinh Nhà nước Việt Nam thống nhất

Thời kỳ: 1975–1980.
1. Sau ngày 30/4/1975: đất nước đã thống nhất, nhưng bộ máy Nhà nước vẫn cần được thống nhất

30/4/1975 là ngày chiến tranh kết thúc ở miền Nam. Non sông đã liền một dải.

Nhưng thống nhất đất nước về lãnh thổ và thống nhất về Nhà nước là hai quá trình có liên quan nhưng không phải một việc xảy ra trong cùng một ngày.

Sau ngày miền Nam được giải phóng, trên thực tế vẫn tồn tại hai chính phủ: Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở miền Bắc và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ở miền Nam. Vì vậy, một trong những nhiệm vụ chính trị lớn tiếp theo là tiến hành thống nhất Nhà nước.

Tháng 11/1975, Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất Tổ quốc được tổ chức tại Sài Gòn. Tiếp đó, cuộc Tổng tuyển cử chung trong cả nước được chuẩn bị.

Ngày 25/4/1976, hơn một năm sau ngày chiến tranh kết thúc, nhân dân cả nước đi bầu Quốc hội chung.

Kết quả, 492 đại biểu được bầu vào Quốc hội khóa VI – Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất sau chiến tranh.

Chú thích ảnh: Chủ tịch Tôn Đức Thắng bỏ phiếu trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 25/4/1976 – cuộc bầu cử chung của cả nước sau khi đất nước thống nhất.

Nguồn: TTXVN/Cổng thông tin điện tử Quốc hội; ảnh tư liệu lịch sử, không phải ảnh tái dựng.

2. Lá phiếu ngày 25/4/1976 – bước đi đầu tiên để thống nhất Nhà nước

Với Tôn Đức Thắng, đây không phải là một cuộc bầu cử bình thường.

Ông đã từng là đại biểu Quốc hội từ khóa I, từng giữ cương vị Trưởng ban Thường trực Quốc hội, rồi Phó Chủ tịch nước và từ năm 1969 là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Nhưng lần này, ông đứng trước một thời khắc hoàn toàn mới:

lần đầu tiên nhân dân hai miền cùng tham gia một cuộc Tổng tuyển cử để lựa chọn một Quốc hội chung cho cả nước.

Trong phát biểu cuối năm 1975, Tôn Đức Thắng đã nói rõ hướng đi ấy: thống nhất nước nhà về mặt Nhà nước bằng cách tổ chức Tổng tuyển cử trên toàn lãnh thổ Việt Nam để bầu Quốc hội chung cho cả nước.

Đằng sau một lá phiếu tưởng như giản dị là cả một chặng đường lịch sử rất dài.

Những người từng chiến đấu ở hai miền, những người từng sống dưới hai chính quyền khác nhau, giờ đây cùng hướng về một Quốc hội, một Nhà nước và một tương lai chung.

Đó là ý nghĩa sâu xa của ngày 25/4/1976.

3. Ngày 2/7/1976 – cái tên mới của một nước Việt Nam thống nhất

Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI diễn ra từ 24/6 đến 3/7/1976 tại Hà Nội.

Đây là kỳ họp có ý nghĩa đặc biệt: Quốc hội không chỉ bầu các cơ quan lãnh đạo của Nhà nước mới mà còn quyết định những biểu tượng căn bản của quốc gia thống nhất.

Ngày 2/7/1976, Quốc hội quyết định:

• Nước Việt Nam thống nhất mang tên Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Những quyết định ấy có vẻ là những dòng chữ trong nghị quyết.

Nhưng phía sau những dòng chữ ấy là một sự thay đổi mang tính lịch sử:

từ đây, Việt Nam có một Nhà nước thống nhất trên phạm vi cả nước.

Chú thích ảnh: Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI năm 1976 – kỳ họp đặt nền móng cho việc tổ chức Nhà nước Việt Nam thống nhất.

Nguồn: Ảnh tư liệu lịch sử về Quốc hội khóa VI; không phải ảnh tái dựng.

4. Và người đứng đầu Nhà nước thống nhất là Tôn Đức Thắng

Cũng trong ngày 2/7/1976, Quốc hội khóa VI tiến hành bầu các chức danh lãnh đạo cao nhất của Nhà nước.

Tôn Đức Thắng được bầu làm Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nguyễn Lương Bằng và Nguyễn Hữu Thọ được bầu làm Phó Chủ tịch nước; Trường Chinh làm Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Phạm Văn Đồng làm Thủ tướng Chính phủ.

Điều đáng chú ý là:

Tôn Đức Thắng không phải một nhân vật mới xuất hiện ở thời điểm đất nước thống nhất.

Ông đã đi qua gần như toàn bộ những bước ngoặt lớn của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX.

Từ người thợ Ba Son năm 1925…

Đến người tù Côn Đảo…

Đến người hoạt động trong Mặt trận…

Đến người đứng đầu Quốc hội…

Đến Phó Chủ tịch nước…

Rồi sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời năm 1969, ông nhận trọng trách Chủ tịch nước.

Và đến năm 1976, ở tuổi 87, ông trở thành Chủ tịch nước đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đó là một hành trình dài đến mức gần như bao trùm cả một thời đại.

Chú thích ảnh: Chủ tịch Tôn Đức Thắng trong những năm cuối của cuộc đời, khi ông đảm nhiệm cương vị Chủ tịch nước của Việt Nam thống nhất.

Nguồn: TTXVN/ảnh tư liệu lịch sử; ảnh mang tính tư liệu về hoạt động của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, không phải ảnh riêng của nghi lễ bầu Chủ tịch nước ngày 2/7/1976.

5. Từ người lãnh đạo thời chiến đến người đứng đầu Nhà nước thời hậu chiến

Có một điều rất dễ bị bỏ qua khi kể về Tôn Đức Thắng giai đoạn này.

Ông không phải là người trực tiếp điều hành toàn bộ công việc của Chính phủ. Thủ tướng Phạm Văn Đồng đứng đầu Chính phủ; Quốc hội do Trường Chinh đứng đầu.

Vai trò của Tôn Đức Thắng là đứng đầu Nhà nước, đại diện cho Nhà nước và cùng tập thể lãnh đạo thực hiện những nhiệm vụ lớn của đất nước trong thời kỳ mới.

Và thời kỳ ấy không hề dễ dàng.

Chiến tranh vừa kết thúc.

Hàng triệu con người mang thương tật.

Cơ sở hạ tầng bị tàn phá.

Nền kinh tế phải chuyển từ trạng thái chiến tranh sang xây dựng hòa bình.

Miền Nam vừa trải qua hàng chục năm chiến tranh, nay phải từng bước hòa nhập vào hệ thống quản lý chung của cả nước.

Quốc hội khóa VI cũng xác định những nhiệm vụ lớn: xây dựng hệ thống chính quyền thống nhất, xây dựng pháp luật thống nhất, tổ chức Nhà nước trong điều kiện hòa bình và tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước.

Với Tôn Đức Thắng, trọng trách lúc này không còn là lãnh đạo trong một cuộc kháng chiến.

Đó là trọng trách của một người đứng đầu Nhà nước trong những năm đầu tiên của hòa bình.

6. Một đất nước mới, nhưng con người vẫn là những con người cũ của một cuộc chiến dài

Điều làm nên hình ảnh Tôn Đức Thắng trong những năm cuối đời không phải những nghi lễ lớn.

Mà là sự tiếp nối rất bình dị.

Một người đã sống gần như trọn đời trong phong trào công nhân, cách mạng và kháng chiến, nay bước vào thời kỳ xây dựng đất nước.

Năm 1977, ông vẫn xuất hiện tại Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tiếp tục công việc mà ông đã gắn bó từ nhiều thập niên: tập hợp con người và củng cố khối đoàn kết dân tộc.

Đó cũng là một điểm rất đặc biệt trong cuộc đời Tôn Đức Thắng.

Ông đã từng đấu tranh cho quyền lợi của người công nhân.

Từng chịu tù đày.

Từng hoạt động trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Từng đứng ở vị trí cao nhất của Nhà nước.

Nhưng khi đất nước hòa bình, hình ảnh của ông vẫn gắn với sự giản dị, gần gũi và tinh thần đoàn kết.

Chú thích ảnh: Chủ tịch Tôn Đức Thắng tại Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 1977.

Nguồn: TTXVN, ảnh được Báo Nhân Dân sử dụng trong tư liệu về Chủ tịch Tôn Đức Thắng.

7. Một vòng đời đi qua những ngày đất nước đổi thay

Có lẽ điều xúc động nhất khi nhìn lại năm 1976 không nằm ở chức danh mới.

Mà nằm ở con người đứng sau chức danh ấy.

Năm 1925, Tôn Đức Thắng là người công nhân tham gia cuộc bãi công Ba Son.

Năm 1930–1940, ông là người tù cách mạng ở Côn Đảo.

Năm 1945, ông trở về khi đất nước vừa giành chính quyền.

Năm 1946, ông trở thành đại biểu Quốc hội khóa I.

Năm 1955, ông đứng đầu cơ quan thường trực của Quốc hội.

Năm 1960, ông trở thành Phó Chủ tịch nước.

Năm 1969, ông nhận trọng trách Chủ tịch nước sau khi Hồ Chí Minh qua đời.

Và năm 1976, ông đứng trước một Việt Nam đã thống nhất.

Một người đã đi qua những năm tháng đất nước bị chia cắt, cuối cùng được chứng kiến ngày Nhà nước Việt Nam thống nhất được thành lập.

Chú thích ảnh: Tôn Đức Thắng trong một lần gặp gỡ nhân dân – hình ảnh tiêu biểu cho phong cách giản dị, gần gũi của vị Chủ tịch nước trong những năm cuối đời.

Nguồn: Ảnh TTXVN, tư liệu được Thành ủy Hà Nội giới thiệu; không phải ảnh riêng của sự kiện ngày 2/7/1976.

KẾT

Ngày 2/7/1976, Quốc hội khóa VI quyết định tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và bầu Tôn Đức Thắng làm Chủ tịch nước.

Nếu ngày 30/4/1975 là ngày chiến tranh kết thúc và đất nước liền một dải về lãnh thổ, thì ngày 2/7/1976 là một dấu mốc quan trọng của sự thống nhất về mặt Nhà nước.

Và ở trung tâm của khoảnh khắc ấy là một con người đã đi gần hết cuộc đời cách mạng của mình.

Tôn Đức Thắng năm ấy đã 87 tuổi.

Ông đã sống đủ lâu để nhìn thấy điều mà biết bao đồng chí, đồng đội và người dân từng chiến đấu cùng ông không còn cơ hội nhìn thấy:

một nước Việt Nam không còn hai chính quyền, không còn hai miền chia cắt về mặt Nhà nước, mà cùng đứng dưới một tên nước, một Quốc hội và một Nhà nước thống nhất.

Đó có lẽ là phần thưởng lớn nhất dành cho một đời người đã đi qua quá nhiều mất mát.

Chú thích ảnh: Không khí tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa VI – nơi những quyết định lịch sử về Nhà nước Việt Nam thống nhất được thông qua.