Tôn Thất Lập – tiếng hát vì hòa bình trong đêm văn nghệ năm 1969

Đêm văn nghệ tại trường Nông – Lâm – Súc

Tối 27/12/1969, một đêm văn nghệ mang chủ đề Vì hòa bình diễn ra tại Trường Đại học Nông – Lâm – Súc ở Sài Gòn. Tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam ghi nhận đây là dịp tên gọi Hát cho đồng bào tôi nghe chính thức ra mắt. Hàng nghìn sinh viên cùng hát Hát cho dân tôi nghe của Tôn Thất Lập.

Buổi văn nghệ bị đàn áp; gần 180 sinh viên, trong đó có nhạc sĩ, bị bắt. Những người bị giam tiếp tục tuyệt thực và ca hát. Chi tiết ấy cho thấy tiếng hát không chỉ thuộc về sân khấu: nó theo những người tham gia phong trào vào nơi giam giữ, trở thành một cách giữ liên hệ tinh thần với nhau.

Vai trò của người tổ chức

Trước đêm diễn ấy, Tôn Thất Lập đã tham gia hoạt động âm nhạc của thanh niên ở Huế và Sài Gòn. Theo bài viết trên Báo điện tử Chính phủ, năm 1968 ông đảm nhiệm vai trò Trưởng đoàn Văn nghệ sinh viên, học sinh Sài Gòn và Chủ tịch Hội Sinh viên sáng tác thuộc Tổng hội Sinh viên Sài Gòn.

Ông hoạt động cùng những người viết nhạc như Trương Quốc Khánh, Trần Long Ẩn, Nguyễn Văn Sanh và La Hữu Vang. Đoàn văn nghệ là một lực lượng nòng cốt đưa ca khúc đến với sinh viên. Phong trào sau đó hiện diện ở nhiều đô thị như Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quy Nhơn và Phan Thiết. Vì vậy, đêm tháng 12/1969 cần được nhìn trong cả quá trình tổ chức, tập hợp và truyền đi các bài hát.

Một ký ức khác trong nhà giam

Khi tham gia chương trình của Đài Truyền hình TP.HCM được Tuổi Trẻ thuật lại năm 2023, Tôn Thất Lập kể một lần bị bắt khác vào tháng 5/1970, lúc đang chuẩn bị hoạt động biểu diễn cho sinh viên. Trong cảnh lo lắng, ông nghe tiếng hát của những người cùng bị giam và lời động viên của một phụ nữ, từ đó lấy lại tinh thần.

Ông kể Hát trong tù được hình thành khi không có giấy mực. Các câu nhạc được làm ngắn để người khác dễ nhớ và tập hát. Lời kể này bổ sung một khía cạnh cụ thể cho hoạt động âm nhạc thời ấy: điều kiện thiếu thốn tác động ngay đến cách sáng tác và truyền dạy bài hát.

Âm nhạc tiếp nối trong hòa bình

Sau chiến tranh, Tôn Thất Lập tiếp tục viết về tuổi trẻ, tình yêu và cuộc sống xây dựng đất nước. Những tác phẩm như Trị An âm vang mùa xuân, Mưa thì thầm, Cô bé dễ thương cho thấy nhiều sắc thái khác trong âm nhạc của ông.

Nhớ lại đêm Vì hòa bình năm 1969 là nhớ một thời tiếng hát gắn chặt với lựa chọn của người trẻ. Trong câu chuyện ấy, Tôn Thất Lập hiện diện vừa là tác giả, vừa là người tổ chức, vừa là người cùng trải qua thử thách với những sinh viên đã hát tác phẩm của mình.

Nguồn đối chiếu:

1. TTXVN, “Nhạc sĩ Tôn Thất Lập không còn được ‘Hát cho dân tôi nghe’”, 26/7/2023.

https://nvsk.vnanet.vn/print/nhac-si-ton-that-lap-khong-con-duoc-hat-cho-dan-toi-nghe-43757.vna

2. Bình Nguyên, “Nhạc sĩ Tôn Thất Lập: Cánh chim bay từ vùng lửa đỏ”, Báo điện tử Chính phủ.

https://tphcm.chinhphu.vn/nhac-si-ton-that-lap-canh-chim-bay-tu-vung-lua-do-10119019.htm

3. Hoàng Lê, “Nhạc sĩ Tôn Thất Lập đã không còn ‘hát cho dân tôi nghe’”, Tuổi Trẻ, 26/7/2023.

https://tuoitre.vn/nhac-si-ton-that-lap-da-khong-con-hat-cho-dan-toi-nghe-20230726181612348.htm