TÔN THẤT THUYẾT – NGƯỜI GIỮ NGỌN LỬA KHÁNG PHÁP

Trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam, có những con người đã dành cả cuộc đời để bảo vệ độc lập, chủ quyền của đất nước. Tôn Thất Thuyết là một trong những nhân vật tiêu biểu ấy. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với phong trào Cần Vương cuối thế kỉ XIX, đặc biệt là cuộc phản công quân Pháp tại Kinh thành Huế vào tháng 7 năm 1885.

Tôn Thất Thuyết sinh ngày 12 tháng 5 năm 1839 tại làng Phú Mộng, bên bờ sông Bạch Yến, kinh thành Huế, nay thuộc thành phố Huế. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống võ nghiệp, là con của Đề đốc Tôn Thất Đính. Từ khi trưởng thành, ông tham gia quan trường và quân đội triều Nguyễn, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng. Năm 1869, ông giữ chức Án sát tỉnh Hải Dương; sau đó tiếp tục tham gia các hoạt động quân sự ở miền Bắc. Đến thời vua Tự Đức, ông trở thành một võ quan có nhiều ảnh hưởng trong triều đình. Sau khi vua Tự Đức qua đời, Tôn Thất Thuyết giữ chức Phụ chính đại thần, đồng thời là Thượng thư Bộ Binh. Ông đứng đầu phe chủ chiến, kiên quyết phản đối việc để thực dân Pháp hoàn toàn khống chế đất nước.

Câu chuyện về Tôn Thất Thuyết trở nên đặc biệt đáng nhớ vào những ngày đầu tháng 7 năm 1885, tại Kinh thành Huế. Sau khi triều đình nhà Nguyễn kí các hiệp ước Hác-măng năm 1883 và Pa-tơ-nốt năm 1884, quyền tự chủ của Việt Nam bị hạn chế nghiêm trọng. Quân Pháp ngày càng gia tăng sức ép đối với triều đình Huế. Trước tình thế ấy, Tôn Thất Thuyết cùng những người thuộc phe chủ chiến bí mật củng cố lực lượng, huấn luyện binh sĩ, chuẩn bị vũ khí và xây dựng căn cứ Tân Sở tại Quảng Trị để sẵn sàng tiếp tục kháng chiến.

Đầu tháng 7 năm 1885, tướng De Courcy của Pháp đến Huế, tìm cách gây sức ép và loại bỏ Tôn Thất Thuyết khỏi triều đình. Nhận thấy nguy cơ bị khống chế ngày càng lớn, ông quyết định hành động trước. Ngày 4 tháng 7 năm 1885, quân triều đình được lệnh bố trí đại bác, chuẩn bị lực lượng tại những vị trí trọng yếu trong kinh thành. Không khí căng thẳng bao trùm Huế. Phía sau những bức tường thành cổ kính, một cuộc đối đầu quyết liệt đang đến gần.

Khoảng 1 giờ sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, tiếng đại bác bất ngờ vang lên giữa đêm khuya. Theo kế hoạch do Tôn Thất Thuyết tổ chức, quân triều đình đồng loạt tấn công hai vị trí quan trọng của quân Pháp là Tòa Khâm sứ bên bờ sông Hương và đồn Mang Cá. Cuộc phản công diễn ra dữ dội, mở đầu cho một bước ngoặt quan trọng trong phong trào chống Pháp cuối thế kỉ XIX. Tuy nhiên, do lực lượng và công tác chuẩn bị còn nhiều hạn chế, quân triều đình không thể giành thắng lợi. Đến sáng ngày 5 tháng 7, quân Pháp phản công và kiểm soát Kinh thành Huế.

Trước tình thế nguy cấp, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi cùng đoàn tùy tùng rời kinh thành, vượt đường núi ra căn cứ Tân Sở, thuộc Quảng Trị, để tiếp tục cuộc kháng chiến. Đây là một quyết định có ý nghĩa quan trọng, bởi nếu vua Hàm Nghi bị bắt, phong trào chống Pháp do phe chủ chiến khởi xướng sẽ gặp thêm nhiều khó khăn.

Ngày 13 tháng 7 năm 1885, nhân danh vua Hàm Nghi, Chiếu Cần Vương được ban bố, kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân cả nước đứng lên giúp vua cứu nước. Từ đó, phong trào Cần Vương lan rộng ở nhiều địa phương, quy tụ đông đảo những người yêu nước tham gia chống thực dân Pháp. Dù cuộc phản công tại Kinh thành Huế không thành công về mặt quân sự, hành động của Tôn Thất Thuyết đã góp phần mở ra một giai đoạn đấu tranh mới trong lịch sử dân tộc.

Sau đó, Tôn Thất Thuyết tiếp tục đưa vua Hàm Nghi ra nước ngoài để tìm đường duy trì cuộc kháng chiến. Ông qua đời năm 1913 tại Trung Quốc. Không gắn với những phần thưởng hay danh hiệu hiện đại, tên tuổi ông được ghi nhớ qua vai trò Phụ chính đại thần, Thượng thư Bộ Binh, người tổ chức cuộc phản công tại Kinh thành Huế và người cùng vua Hàm Nghi khởi xướng phong trào Cần Vương.

Nhìn lại câu chuyện lịch sử ấy, chúng ta hiểu rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện qua chiến thắng, mà còn qua ý chí đứng lên trước hoàn cảnh khó khăn và quyết tâm bảo vệ chủ quyền dân tộc. Tôn Thất Thuyết có những quyết định gắn với hoàn cảnh lịch sử phức tạp của triều Nguyễn, nhưng vai trò của ông trong cuộc phản công năm 1885 và phong trào Cần Vương là một dấu ấn quan trọng của lịch sử chống Pháp. Câu chuyện về ông nhắc nhở thế hệ hôm nay biết trân trọng sự hi sinh của những người đi trước, tìm hiểu lịch sử bằng thái độ khách quan và nuôi dưỡng trách nhiệm đối với quê hương, đất nước.

Nguồn tham khảo:

1. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, “Tôn Thất Thuyết và phong trào Cần vương”, ngày 08/08/2012.