Tôn Thất Thuyết – Người phất cao ngọn cờ Cần Vương cứu nước

ịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX ghi nhận nhiều vị quan yêu nước đã đặt vận mệnh dân tộc lên trên mọi lợi ích cá nhân. Trong số đó, Tôn Thất Thuyết là người có vai trò đặc biệt quan trọng. Ông không chỉ là vị đại thần chủ chiến của triều Nguyễn mà còn là người khởi xướng phong trào Cần Vương, mở đầu một thời kỳ đấu tranh sôi nổi chống thực dân Pháp trên khắp cả nước.

Tôn Thất Thuyết sinh ra trong dòng họ Nguyễn Phúc – hoàng tộc triều Nguyễn. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, cương trực và có ý chí mạnh mẽ. Nhờ tài năng và sự quyết đoán, ông nhanh chóng được triều đình trọng dụng, giữ nhiều chức vụ quan trọng về quân sự và chính trị.

Những năm 1882–1883, khi thực dân Pháp liên tiếp đánh chiếm Bắc Kỳ và gây sức ép với triều đình Huế, trong triều hình thành hai xu hướng: một bên chủ trương hòa hoãn với Pháp, bên còn lại kiên quyết kháng chiến. Tôn Thất Thuyết là người đứng đầu phái chủ chiến.

Ông hiểu rằng nếu tiếp tục nhân nhượng, đất nước sẽ từng bước rơi hoàn toàn vào ách đô hộ. Vì vậy, ông bí mật cho xây dựng lực lượng, tích trữ vũ khí, củng cố phòng tuyến quanh kinh thành Huế và chuẩn bị kế hoạch phản công.

Đêm mùng 4 rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, Tôn Thất Thuyết hạ lệnh cho quân triều đình bất ngờ tấn công các vị trí của quân Pháp trong kinh thành Huế.

Tiếng súng vang lên giữa đêm tối báo hiệu quyết tâm giành lại chủ quyền dân tộc. Tuy nhiên, do tương quan lực lượng quá chênh lệch, quân triều đình không giữ được ưu thế. Thực dân Pháp nhanh chóng phản công bằng hỏa lực mạnh.

Biết không thể giữ được kinh thành, Tôn Thất Thuyết lập tức đưa vua Hàm Nghi, khi đó mới 13 tuổi, rời khỏi Hoàng thành, vượt qua nhiều hiểm nguy để lên căn cứ Tân Sở (Quảng Trị).

Tại đây, ngày 13 tháng 7 năm 1885, nhân danh nhà vua, ông cho ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi toàn dân đứng lên "giúp vua cứu nước".

Chiếu Cần Vương nhanh chóng lan truyền khắp cả nước. Hàng loạt sĩ phu, văn thân và nhân dân ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Hưng Yên, Bắc Giang… đồng loạt hưởng ứng. Những cuộc khởi nghĩa nổi tiếng như Ba Đình, Bãi Sậy, Hương Khê, Hùng Lĩnh... lần lượt bùng nổ.

Để bảo vệ vua Hàm Nghi và duy trì phong trào kháng chiến, Tôn Thất Thuyết nhiều lần vượt rừng, băng núi tìm đường liên lạc với các lực lượng yêu nước. Sau khi vua Hàm Nghi bị thực dân Pháp bắt năm 1888, ông tiếp tục sang Trung Quốc tìm kiếm sự giúp đỡ, mong khôi phục phong trào cứu nước.

Những năm sống nơi đất khách, cuộc sống của ông vô cùng khó khăn. Dù xa quê hương, ông vẫn luôn dõi theo tình hình đất nước và tìm mọi cách hỗ trợ các nhà yêu nước Việt Nam đang hoạt động ở nước ngoài.

Ngày 22 tháng 9 năm 1913, Tôn Thất Thuyết qua đời tại Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc), hưởng thọ 74 tuổi. Ông không có cơ hội trở về quê hương, nhưng cả cuộc đời đã dành trọn cho sự nghiệp giành độc lập của dân tộc.

Lịch sử ghi nhận Tôn Thất Thuyết là một trong những vị đại thần tiêu biểu nhất của triều Nguyễn có tinh thần chống Pháp đến cùng. Quyết định đưa vua Hàm Nghi ra khỏi kinh thành và ban Chiếu Cần Vương đã mở ra một phong trào yêu nước rộng lớn, kéo dài gần 10 năm, quy tụ hàng vạn nghĩa sĩ trên khắp đất nước.