Tôn Thất Thuyết và ngọn lửa Cần Vương rực cháy từ đêm Kinh thành
Tôn Thất Thuyết và ngọn lửa Cần Vương rực cháy từ đêm Kinh thành
Dưới đây là câu chuyện tiêu biểu và đầy hào hùng về Tôn Thất Thuyết (1839–1913) – vị đại thần kiên trung, người đã thổi bùng ngọn lửa kháng chiến toàn quốc qua tiếng pháo đêm Kinh thành Huế và lời hịch Cần Vương chấn động sơn hà:
Tôn Thất Thuyết và ngọn lửa Cần Vương rực cháy từ đêm Kinh thành
Giữa lúc triều đình nhà Nguyễn đứng trước ngã ba đường: hoặc khuất phục hoàn toàn dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, hoặc đứng lên tử chiến đến cùng, xuất hiện một nhân vật mang khí phách hiên ngang, quyết tâm giữ trọn biên cương và tôn miếu – đó là đại thần Tôn Thất Thuyết.
Vị đại thần kiên trung và ngọn cờ "chủ chiến"
Thân thế: Tôn Thất Thuyết sinh năm 1839, là dòng dõi hoàng tộc nhà Nguyễn, quê ở làng Phú Xuân, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ông sớm bước chân vào con đường quan lại, giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình và nổi tiếng là người cương trực, quyết đoán, có tầm nhìn chiến lược sâu sắc về thời cuộc.
Lãnh đạo phe chủ chiến: Khi thực dân Pháp ngày càng lấn tới, ép triều đình ký các hiệp ước đầu hàng (như Hiệp ước Patenôtre năm 1884), trong triều chia thành hai phái chủ hòa và chủ chiến. Tôn Thất Thuyết cùng với Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Giáp kiên quyết đứng đầu phe chủ chiến, âm thầm chuẩn bị lực lượng, tích trữ vũ khí, lương thảo và xây dựng các đồn lũy (như đồn Mang Cá, Tân Sở) với quyết tâm một phen sống mái với giặc Pháp.
Đêm kinh thành chấn động (5/7/1885)
Biết không thể chờ đợi sự nhượng bộ của triều đình, trong khi quân Pháp ráo riết chuẩn bị tước vũ khí của quân đội ta tại Kinh thành Huế, Tôn Thất Thuyết đã quyết định đi tiên phong, ra tay trước để chớp thời cơ.
Đêm mùng 5 rạng sáng ngày 6 tháng 7 năm 1885 (tức ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu), từ căn cứ Mang Cá, nghĩa quân và quân triều đình dưới sự chỉ huy trực tiếp của Tôn Thất Thuyết đã bất ngờ tấn công vào đồn Mang Cá và tòa khâm sứ Pháp tại Huế.
Tiếng súng đại bác rền vang cả một vùng trời kinh đô, khiến quân Pháp hoàn toàn bất ngờ và chịu thiệt hại nặng nề trong những giờ phút đầu tiên. Tuy nhiên, do chênh lệch về hỏa lực và vũ khí tối tân, đến gần sáng, quân Pháp dốc toàn lực phản công, chiếm lại các vị trí trọng yếu. Kinh thành Huế thất thủ trong biển lửa.
Cuộc rút lui lịch sử và Hịch Cần Vương
Trước tình thế hiểm nghèo, Tôn Thất Thuyết cùng các tướng sĩ đã dũng cảm mở đường máu, phò tá vua Hàm Nghi (lúc đó mới 14 tuổi) cùng tam cung rút khỏi kinh thành để lên vùng núi rừng Tân Sở (Quảng Trị), bảo toàn lực lượng tiếp tục kháng chiến.
Tại căn cứ địa sơn cước, thay mặt nhà vua, Tôn Thất Thuyết đã ban hành Dụ Cần Vương, kêu gọi toàn thể văn thân, sĩ phu và nhân dân cả nước đứng lên giúp vua cứu nước:
"Trượng phu vì nước gặp buổi gian tru nan, có danh gì với đời, thà chết theo xã tắc chứ chịu cúi đầu làm tôi mọi cho giặc ư..."
Hịch Cần Vương vừa ra đời đã lập tức tạo ra một tiếng vang lớn chưa từng có, hiệu triệu hàng triệu sĩ phu và nông dân khắp Bắc - Trung - Nam rầm rộ đứng lên phất cờ khởi nghĩa, kéo dài phong trào kháng chiến chống Pháp sang những năm cuối thế kỷ XIX.
Khúc tráng ca không dứt
Sau khi đưa vua Hàm Nghi lên căn cứ, Tôn Thất Thuyết tiếp tục vượt biên giới sang cầu viện nhà Thanh (Trung Quốc) nhưng không thành công. Dù quãng đời sau đó ông lưu vong và qua đời tại Trung Quốc (năm 1913) mà chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước khải hoàn, tên tuổi của ông vẫn mãi gắn liền với một thời kỳ hào hùng nhất của lịch sử chống ngoại xâm.
Cuộc đời Tôn Thất Thuyết là minh chứng cho tinh thần "vị quốc vong thân", một biểu tượng sáng ngời về lòng yêu nước và ý chí tự chủ ngoan cường của dân tộc Việt Nam trước thử thách ngàn cân treo sợi tóc của lịch sử.
