TÔN THẤT TÙNG – ĐÔI BÀN TAY VIỆT NAM LÀM THAY ĐỔI PHẪU THUẬT GAN

Trong phòng mổ, có những khoảnh khắc chỉ kéo dài vài phút nhưng phía sau chúng là hàng chục năm học tập và nghiên cứu.

Đối với Giáo sư Tôn Thất Tùng, những phút đứng trước lá gan của người bệnh là kết quả của một hành trình bắt đầu từ khi ông còn là một sinh viên y khoa trẻ tuổi.

Ông sinh năm 1912, quê gốc Thanh Hóa và lớn lên tại Huế. Sau này, Tôn Thất Tùng ra Hà Nội học tại Trường Y khoa Đông Dương.

Thời điểm ấy, con đường trở thành bác sĩ của người Việt Nam không hề dễ dàng. Trong xã hội thuộc địa, nhiều cơ hội học tập và nghiên cứu chuyên sâu còn bị hạn chế.

Nhưng Tôn Thất Tùng có một phẩm chất rất đặc biệt: ông thích đặt câu hỏi.

Trong quá trình học ngoại khoa, ông đặc biệt chú ý đến gan.

Gan là một cơ quan có hệ thống mạch máu vô cùng phức tạp. Muốn cắt bỏ một phần gan bị bệnh, bác sĩ phải hiểu rất rõ những mạch máu nằm bên trong. Nếu làm tổn thương một mạch lớn, bệnh nhân có thể mất máu rất nhanh.

Ở thời điểm ấy, phẫu thuật gan vẫn là một thách thức lớn.

Tôn Thất Tùng muốn hiểu chính xác hệ thống mạch máu ấy.

Nhưng ông không có những thiết bị chẩn đoán hiện đại như bác sĩ ngày nay.

Không có máy chụp cắt lớp.

Không có hình ảnh ba chiều trên máy tính.

Muốn biết mạch máu đi như thế nào, ông phải tự tìm hiểu bằng giải phẫu.

Tôn Thất Tùng bắt đầu nghiên cứu trên những lá gan của tử thi.

Công việc cực kỳ tỉ mỉ.

Ông phải lần theo từng nhánh mạch máu, tìm hiểu cách chúng phân chia và ghi lại cấu trúc bên trong gan.

Một lá gan chưa đủ.

Mười lá gan cũng chưa đủ.

Ông tiếp tục nghiên cứu với số lượng rất lớn các mẫu gan.

Cứ như vậy, ngày này qua ngày khác, người sinh viên trẻ kiên trì với một công việc mà ít người đủ kiên nhẫn theo đuổi.

Nhưng chính quá trình ấy giúp ông phát hiện ra những quy luật quan trọng về cách phân chia mạch máu trong gan.

Từ việc hiểu rõ cấu trúc ấy, một câu hỏi mới xuất hiện:

Nếu có thể kiểm soát các mạch máu trước khi cắt gan thì sao?

Đó chính là nền tảng của một hướng phẫu thuật mới.

Trong phương pháp truyền thống, việc cắt gan có thể kéo dài và nguy cơ mất máu rất lớn. Tôn Thất Tùng nghiên cứu cách tiếp cận khác: dựa vào kiến thức giải phẫu để chủ động kiểm soát các cuống mạch trước khi tiến hành cắt phần gan cần loại bỏ.

Điều này giúp quá trình phẫu thuật trở nên chủ động hơn.

Từ hàng nghìn giờ nghiên cứu giải phẫu đến những ca mổ thực tế, phương pháp của ông từng bước được hoàn thiện.

Sau này, kỹ thuật ấy được biết đến trong y văn quốc tế gắn với tên Tôn Thất Tùng.

Đó là một điều đặc biệt.

Bởi trong thời kỳ Việt Nam còn rất nghèo, một bác sĩ Việt Nam đã tạo ra một phương pháp phẫu thuật được giới chuyên môn quốc tế biết đến.

Nhưng cuộc đời Tôn Thất Tùng không chỉ có phòng nghiên cứu và phòng mổ.

Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, nhiều bác sĩ rời thành phố để đi theo kháng chiến.

Tôn Thất Tùng cũng lên đường.

Điều kiện y tế trong chiến khu vô cùng thiếu thốn.

Không có những phòng mổ hiện đại.

Thuốc men thiếu.

Dụng cụ hạn chế.

Thương binh lại rất nhiều.

Một bác sĩ khi ấy phải tìm cách cứu người bằng những gì mình có.

Những kiến thức từng được học trong giảng đường phải được vận dụng giữa hoàn cảnh chiến tranh.

Tôn Thất Tùng vừa điều trị thương binh, vừa tham gia đào tạo cán bộ y tế. Bởi ông hiểu rằng một bác sĩ dù giỏi đến đâu cũng không thể cứu tất cả mọi người.

Muốn chăm sóc được nhiều bệnh nhân phải có thêm nhiều bác sĩ.

Sau hòa bình lập lại ở miền Bắc, ông tiếp tục công tác tại Hà Nội, gắn bó với ngành ngoại khoa và đào tạo nhiều thế hệ thầy thuốc.

Trong phòng mổ, người giáo sư không chỉ thực hiện một ca phẫu thuật.

Ông còn chỉ cho những bác sĩ trẻ vì sao phải làm như vậy, phải nhận biết mạch máu ở đâu, phải xử lý tình huống như thế nào.

Một ca mổ cứu một người.

Nhưng một người thầy đào tạo được hàng chục bác sĩ giỏi có thể gián tiếp cứu hàng nghìn người.

Đó chính là một phần di sản lớn của Tôn Thất Tùng.

Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, ngành y tế tiếp tục đứng trước vô vàn thử thách. Ông vừa làm chuyên môn, vừa nghiên cứu và đào tạo, góp phần xây dựng nền ngoại khoa Việt Nam trong hoàn cảnh đất nước còn rất khó khăn.

Ông cũng quan tâm nghiên cứu những vấn đề sức khỏe liên quan đến chiến tranh và hậu quả lâu dài đối với con người.

Những đóng góp đặc biệt trong y học giúp GS.BS Tôn Thất Tùng được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng Lao động.

Nhưng điều khiến tên tuổi ông sống lâu hơn những tấm bằng khen chính là công trình khoa học.

Trong y học, khi một phương pháp được gắn với tên của một người, điều đó có nghĩa công trình của họ đã trở thành một phần trong kho tri thức chung của ngành.

Tên của một bác sĩ Việt Nam vì thế đã xuất hiện trong tài liệu y khoa ở nhiều nơi trên thế giới.

Tôn Thất Tùng qua đời năm 1982.

Ông rời khỏi phòng mổ, nhưng những thế hệ bác sĩ được đào tạo tiếp tục công việc.

Những nghiên cứu về gan tiếp tục phát triển.

Kỹ thuật y học ngày càng hiện đại hơn.

Ngày nay, bác sĩ có thể nhìn thấy cấu trúc gan bằng những phương tiện mà thời Tôn Thất Tùng chưa từng có. Nhưng những thành tựu hiện đại ấy càng khiến người ta hiểu hơn sự phi thường của thế hệ đi trước: họ đã khám phá rất nhiều điều chỉ bằng kiến thức, đôi mắt, đôi tay và sự kiên trì.

Đối với thế hệ trẻ, câu chuyện Tôn Thất Tùng vì thế không chỉ là câu chuyện của ngành y.

Đó còn là câu chuyện về cách một khám phá lớn có thể bắt đầu bằng một câu hỏi rất nhỏ.

Tại sao lại như vậy?

Có thể làm tốt hơn không?

Có cách nào cứu người bệnh an toàn hơn không?

Một người dám đặt câu hỏi, rồi dành nhiều năm để tìm câu trả lời, có thể tạo nên điều mà trước đó chưa ai làm được.

Từ người sinh viên miệt mài nghiên cứu từng mạch máu nhỏ trong lá gan đến một nhà ngoại khoa được thế giới biết đến, GS.BS Tôn Thất Tùng đã chứng minh sức mạnh của trí tuệ Việt Nam. Ông không chỉ dùng đôi bàn tay để cứu người trên bàn mổ, mà còn để lại một phương pháp, một đội ngũ và một tinh thần khoa học cho những thế hệ thầy thuốc tiếp nối. Đó chính là chiến công của một Anh hùng Lao động trên mặt trận bảo vệ sự sống con người.