Tôn Thất Tùng – Người mở đường cho phẫu thuật gan trong chiến tranh

Là một nhà phẫu thuật có tư duy khoa học sắc bén, ông không chỉ làm công tác điều trị mà còn tham gia trực tiếp vào việc tổ chức hệ thống cấp cứu thương binh ngoài mặt trận. Tại các lán tre, lán nứa dã chiến giữa rừng núi Tây Bắc, ông cùng đội ngũ quân y đã xây dựng một mô hình cấp cứu linh hoạt, phù hợp với điều kiện chiến tranh, nơi việc vận chuyển thương binh về tuyến sau thường gặp nhiều khó khăn và nguy hiểm.

Trong điều kiện thiếu thốn trang thiết bị, ánh sáng, thuốc men và vô trùng, việc phẫu thuật trở thành một thách thức cực lớn. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh ấy, Tôn Thất Tùng đã phát triển và hoàn thiện phương pháp phẫu thuật gan mang tính đột phá, sau này được biết đến rộng rãi với tên gọi “phương pháp cắt gan khô”. Phương pháp này giúp kiểm soát tốt hơn tình trạng chảy máu trong phẫu thuật gan – một trong những vấn đề khó khăn nhất của y học thời bấy giờ.

Những cải tiến của ông không chỉ có giá trị trong điều kiện chiến tranh, mà còn mang tính nền tảng đối với ngành phẫu thuật gan hiện đại. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, phương pháp này đã góp phần quan trọng trong việc cứu sống nhiều thương binh bị tổn thương nặng, khi thời gian và điều kiện vận chuyển không cho phép đưa bệnh nhân về các bệnh viện tuyến sau.

Công việc của Tôn Thất Tùng không chỉ dừng lại ở bàn mổ. Ông còn tham gia tổ chức hệ thống cấp cứu phân tầng, phối hợp giữa các tổ quân y tiền tuyến và hậu phương, đảm bảo thương binh được xử lý kịp thời ngay tại chỗ trước khi chuyển tuyến. Mô hình này đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống quân y chiến dịch, góp phần giảm tỷ lệ tử vong trong điều kiện chiến tranh ác liệt.

Trong lán tre giữa rừng Tây Bắc, nơi tiếng pháo và tiếng súng vẫn vọng về từng đêm, hình ảnh người bác sĩ tập trung bên bàn mổ thô sơ đã trở thành biểu tượng của một nền y học chiến tranh nhân đạo nhưng đầy sáng tạo. Ở đó, khoa học không tồn tại tách biệt, mà hòa vào thực tiễn sinh tử của chiến trường.

Tôn Thất Tùng vì thế không chỉ được ghi nhớ như một nhà phẫu thuật gan hàng đầu thế giới, mà còn như một người thầy thuốc chiến trường, người đã đưa tri thức y học vào những điều kiện khắc nghiệt nhất để giành lại sự sống cho con người. Những đóng góp của ông trong chiến dịch Điện Biên Phủ đã trở thành một phần quan trọng trong lịch sử quân y Việt Nam.

Trong dòng chảy lịch sử, ông đại diện cho một tầng lớp trí thức đặc biệt: những người biến khoa học thành công cụ phục vụ trực tiếp cho chiến tranh và nhân đạo. Và từ những lán mổ giữa rừng sâu, Tôn Thất Tùng đã để lại một di sản lớn lao, không chỉ cho y học Việt Nam mà còn cho y học thế giới – di sản của sự sáng tạo, kiên cường và tận hiến cho sự sống con người.