Tổng Bí thư trẻ tuổi và tác phẩm "Tự kiểm thảo"

Nguyễn Văn Cừ sinh tại huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, là hậu duệ của Nguyễn Trãi. Ông tham gia phong trào yêu nước từ rất sớm và trở thành Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1938, khi mới tròn 26 tuổi – Tổng Bí thư trẻ tuổi nhất trong lịch sử Đảng.

Với tư duy lý luận sắc bén và tầm nhìn chiến lược, Nguyễn Văn Cừ đã chỉ đạo thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương, chuyển hướng hình thức đấu tranh từ bí mật sang công khai, bán công khai nhằm tập hợp quần chúng đông đảo chống thực dân Pháp. Năm 1939, ông xuất bản tác phẩm nổi tiếng "Tự kiểm thảo", dũng cảm chỉ ra những khuyết điểm trong nội bộ để xây dựng Đảng vững mạnh.

Tháng 1/1940, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Biết ông là Tổng Bí thư, mật thám Pháp dùng nhiều thủ đoạn hòng khai thác bí mật tổ chức, nhưng ông nhất quyết không khai một lời. Khi Nam Kỳ khởi nghĩa bùng nổ (11/1940), Pháp vô cùng hoảng sợ và kết án tử hình ông dù ông đang bị giam giữ trước khi khởi nghĩa diễn ra.

Ngày 28/8/1941, thực dân Pháp đưa Nguyễn Văn Cừ cùng các nhà lãnh đạo cách mạng khác ra bắn tại Hóc Môn (Gia Định). Trước pháp trường, ông cùng các đồng chí đã từ chối bịt mắt, hiên ngang đón nhận cái chết vì sự nghiệp giải phóng dân tộc khi mới 29 tuổi xuân.