Tổng Bí thư Trường Chinh: Nhà lý luận kiệt xuất của Cách mạng Việt Nam và "kiến trúc sư" của công cuộc Đổi mới

Người chiến sĩ cộng sản kiên trung từ vùng đất học Hành Thiện
Đồng chí Trường Chinh tên khai sinh là Đặng Xuân Khu, sinh ngày 9/2/1907 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định – một vùng quê nổi tiếng với truyền thống hiếu học và khoa bảng. Sớm tiếp thu tư tưởng yêu nước, năm 1925 ông đã tham gia các cuộc bãi khóa đòi thực dân Pháp thả nhà yêu nước Phan Bội Châu và để tang Phan Châu Trinh.

Năm 1927, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và đến năm 1930 trở thành một trong những đảng viên đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương. Cuối năm 1930, ông bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội) và sau đó bị đày lên nhà tù Sơn La. Trong gần 6 năm lao tù đế quốc (1930 – 1936), ông vẫn giữ vững khí tiết cách mạng, biến nhà tù thành trường học cộng sản và trực tiếp làm chủ bút báo "Suối Reo" trong tù. Vì ngưỡng mộ cuộc Vạn lý Trường chinh, ông đã lấy bút danh là "Trường Chinh", cái tên gắn liền với cuộc đời hoạt động cách mạng của ông từ đó.

Nhà lý luận sắc bén và người cầm lái trong hai cuộc kháng chiến
Tháng 5 năm 1941, tại Hội nghị Trung ương 8 (họp tại Pác Bó, Cao Bằng) do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì, đồng chí Trường Chinh được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Năm 1943, ông soạn thảo bản "Đề cương về văn hóa Việt Nam" với ba nguyên tắc "Dân tộc hóa, Đại chúng hóa, Khoa học hóa", đặt nền móng cho nền văn hóa mới Việt Nam.

Đêm 9/3/1945, ngay khi Nhật đảo chính Pháp, ông đã triệu tập Hội nghị Thường vụ Trung ương mở rộng tại Đình Bảng (Bắc Ninh) và trực tiếp chấp bút bản Chỉ thị lịch sử "Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta", thổi bùng cao trào kháng Nhật cứu nước tiến tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tác phẩm "Kháng chiến nhất định thắng lợi" (1947) của ông đã trở thành cẩm nang lý luận quân sự – chính trị vô giá, định hình đường lối kháng chiến "toàn dân, toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh".

Trong suốt giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, trên cương vị Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ rồi Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội (1960 – 1981) và Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (1981 – 1987), ông đã có những đóng góp to lớn trong việc xây dựng Hiến pháp, củng cố hệ thống pháp luật và hậu phương lớn miền Bắc chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam.

Kiến trúc sư của công cuộc Đổi mới (1986) và di sản để lại
Giữa năm 1986, sau khi Tổng Bí thư Lê Duẩn qua đời, đồng chí Trường Chinh một lần nữa được bầu giữ trọng trách Tổng Bí thư trong bối cảnh đất nước đang đứng trước cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội trầm trọng do cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp. Với bản lĩnh của một nhà tư tưởng lớn biết lắng nghe thực tiễn cuộc sống, ông đã đề xướng phương châm "nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật", chỉ đạo viết lại Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ VI (tháng 12/1986).

Những quyết sách mang tính bước ngoặt lịch sử của ông đã khai mở đường lối Đổi mới toàn diện đất nước, đưa Việt Nam thoát khỏi khủng hoảng và hội nhập phát triển. Đồng chí Trường Chinh qua đời ngày 30/9/1988 tại Hà Nội. Để tưởng nhớ công lao to lớn của ông, tên của ông đã được đặt cho nhiều công trình, trường học và các đại lộ huyết mạch trên cả nước, tiêu biểu là trục đường Trường Chinh tại Hà Nội và tuyến đường Trường Chinh cửa ngõ Tây Bắc TP. Hồ Chí Minh nối liền trung tâm thành phố với mảnh đất lịch sử Bà Điểm – Hóc Môn – Quận 12.