Tổng trấn Mạc Cửu.

NGƯỜI LƯU VONG VÀ HÀNH TRÌNH BIẾN BÃI LẦY THÀNH THƯƠNG CẢNG HÀ TIÊN

Mạc Cửu vốn là một thương nhân người Hoa ở Quảng Đông. Khi nhà Thanh diệt nhà Minh, ông không chịu cạo đầu thắt bím quy phục triều đại mới, bèn bỏ quê hương, gạt nước mắt đưa gia quyến và người làm lên tàu vượt biển tìm miền đất mới. Sau nhiều năm bôn ba ở Đông Nam Á, ông nhận thấy vùng đất Mang Khảm (Hà Tiên, Kiên Giang ngày nay) nằm ven vịnh Thái Lan có địa thế tuyệt đẹp, nhưng lại hoang vu, đầm lầy và thường xuyên bị cướp biển quấy phá.

Mạc Cửu quyết định dừng chân, chiêu mộ dân lưu tán từ khắp nơi đến khai hoang, lập ấp. Bằng tài năng kinh thương xuất chúng, ông tổ chức đào kênh, lập chợ, mở xưởng đúc tiền, biến Mang Khảm từ một vùng sình lầy thành một thương cảng sầm uất mang tên Hà Tiên. Tàu thuyền từ Trung Quốc, Nhật Bản, phương Tây tấp nập ra vào buôn bán. Nhờ sự giàu có, ông xây dựng được một đội quân bảo vệ vững chắc lãnh thổ trước sự dòm ngó của quân Xiêm La (Thái Lan) và cướp biển.

Dù đã tạo dựng được một vùng lãnh thổ độc lập, giàu có như một vương quốc nhỏ, nhưng Mạc Cửu nhận thấy Hà Tiên cần một chỗ dựa vững chắc để tồn tại lâu dài. Cảm phục trước đức độ và sức mạnh của các Chúa Nguyễn ở Đàng Trong, tháng 8 năm 1708, Mạc Cửu cùng các thuộc hạ đã đích thân lặn lội mang theo châu báu, bản đồ sổ sách đến Phú Xuân (Huế) yết kiến Chúa Nguyễn Phúc Chu. Ông tự nguyện dâng toàn bộ vùng đất Hà Tiên trù phú xin sáp nhập vào bản đồ Đại Việt và xin làm bầy tôi. Chúa Nguyễn vô cùng vui mừng, phong cho ông làm Tổng binh trấn Hà Tiên. Sự kiện này đã đánh dấu việc vùng đất tận cùng phía Tây Nam của Tổ quốc chính thức thuộc về Việt Nam một cách hòa bình và trọn vẹn.

III. CẢM NHẬN CỦA TÁC GIẢ

Mạc Cửu là một người nhập cư nhưng lại có công lao vô cùng to lớn đối với sự toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Ông không tham lam quyền lực xưng vương xưng bá, mà biết nhìn xa trông rộng, chọn nơi đất lành chim đậu và quy thuận minh chúa để bảo vệ bình yên cho bá tánh. Câu chuyện mở cõi Hà Tiên là minh chứng tuyệt đẹp cho tính bao dung, rộng mở của văn hóa Việt Nam: Sẵn sàng đón nhận và vinh danh những người ngoại quốc có công với đất nước. Dạy học sinh miền Tây, tôi luôn tự hào nhắc về Mạc Cửu như một biểu tượng của tinh thần hòa hợp dân tộc.