Tổng tuyển cử năm 1976 - giá trị lịch sử

Sau đại thắng mùa Xuân năm 1975, đất nước sạch bóng quân xâm lược, miền Nam được hoàn toàn giải phóng. Tuy nhiên, về mặt hành chính, vẫn tồn tại hai chính quyền khác nhau ở hai miền: Miền Bắc: Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Miền Nam: Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Ở mỗi miền Nam, Bắc lại có một hình thức tổ chức Nhà nước khác nhau. Ở miền Bắc, Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; chính quyền các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính. Ở miền Nam có Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Hội đồng cố vấn của Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam, Ủy ban nhân dân cách mạng ở địa phương.

Sau khi đất nước thống nhất, nguyện vọng của nhân dân hai miền Nam, Bắc là cơ quan lập pháp, hành pháp và cả hệ thống chính trị sớm được thống nhất. Sau thắng lợi quân sự năm 1975, cuộc bầu cử này hoàn tất quá trình thống nhất đất nước về phương diện tổ chức, bộ máy nhà nước, xóa bỏ sự chia cắt, hợp nhất các cơ quan nhà nước hai miền Bắc - Nam.

Để thực hiện mục tiêu đó, ngày 15 đến ngày 21/11/1975, tại thành phố Sài Gòn, đại biểu nhân dân hai miền Nam - Bắc đã tổ chức Hội nghị Hiệp thương chính trị.

Hội nghị nhấn mạnh “Cần tổ chức sớm cuộc Tổng tuyển cử trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam để bầu ra Quốc hội chung cho cả nước. Là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Việt Nam hoàn toàn độc lập và chủ nghĩa xã hội, Quốc hội đó sẽ xác định thể chế Nhà nước, bầu các cơ quan lãnh đạo của Nhà nước và quy định Hiến pháp mới của nước Việt Nam thống nhất. Hội nghị đề ra chủ trương và kế hoạch sớm thống nhất đất nước.

Trên cơ sở thành công của Hội nghị Hiệp thương chính trị, ngày 03/01/1976, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 228-CT/TW “về việc lãnh đạo cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung cả nước”, xác định rõ những nguyên tắc của cuộc bầu cử. Chỉ thị nêu rõ cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội thống nhất “sẽ được tiến hành trong cả nước cùng một ngày, theo những nguyên tắc thật sự dân chủ: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Những nguyên tắc ấy sẽ được vận dụng vào miền Nam cho thích hợp với điều kiện cụ thể của miền Nam”

Ở Miền Bắc, cơ quan chủ trì bầu cử là Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Miền Nam, cơ quan chủ trì bầu cử là Hội đồng cố vấn Chính phủ. Ở mỗi miền, cơ quan chủ trì cuộc bầu cử có quyền và trách nhiệm cử ra Hội đồng Bầu cử miền để phụ trách việc bầu cử của miền.

Riêng tỉnh Bình - Trị - Thiên có một phần ở miền Bắc, một phần ở miền Nam nên cả hai miền cùng phụ trách dưới sự chỉ đạo của Hội đồng bầu cử toàn quốc. Những tỉnh, thành phố lớn, đông dân được bầu nhiều đại biểu thì có thể chia thành nhiều khu vực bầu cử.

Tổng số đại biểu Quốc hội cả nước được Hội đồng Bầu cử toàn quốc ấn định là không quá 500 người. Các tỉnh miền Nam đã tiến hành điều tra dân số gấp để thiết thực phục vụ cho bầu cử bảo đảm chính xác, công bằng, đồng thời phục vụ cho việc xây dựng kế hoạch nhà nước.

Thực hiện Chỉ thị của Bộ Chính trị, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hội đồng Cố vấn Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam cùng thống nhất việc thành lập Hội đồng bầu cử toàn quốc với số đại biểu ngang nhau của mỗi miền. Hội đồng bầu cử toàn quốc gồm 22 đại biểu. Mỗi miền cử 11 đại biểu, trong Hội đồng có 1 Chủ tịch và một Phó Chủ tịch. Chủ tịch Hội đồng bầu cử: Trường Chinh, Phó Chủ tịch Hội đồng bầu cử: Phạm Hùng.

Hội đồng bầu cử toàn quốc có nhiệm vụ: Hướng dẫn việc tổ chức bầu cử trong phạm vi cả nước và trực tiếp ở đơn vị bầu cử Bình Trị Thiên; giám sát cuộc bỏ phiếu trong cả nước; tổng kết công tác bầu cử; tuyên bố kết quả cuộc Tổng tuyển cử; cấp giấy chứng nhận cho các đại biểu trúng cử; báo cáo kết quả bầu cử trước Quốc hội.

Ngoài Hội đồng bầu cử toàn quốc, ở mỗi miền đã thành lập Hội đồng bầu cử riêng: Ở miền Bắc, cơ quan chủ trì bầu cử là Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ở miền Nam, cơ quan chủ trì bầu cử là Hội đồng cố vấn Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Hội đồng bầu cử mỗi miền có nhiệm vụ kiểm tra, đôn đốc việc thi hành luật lệ bầu cử; xét và giải quyết những khiếu nại về công tác bầu cử; tiếp nhận và kiểm tra biên bản bầu cử do các đơn vị bầu cử gửi đến trước khi gửi Hội đồng bầu cử toàn quốc.

Ngày 20/1/1976, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hội đồng cố vấn Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam quyết định ngày 25/4/1976 Tổng tuyển cử Quốc hội chung của nước Việt Nam thống nhất[3].

Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa và Ủy ban thường vụ Mặt trận Tổ quốc họp Hội nghị thống nhất các đơn vị bầu cử. Hội đồng nhất trí: Đơn vị bầu cử là tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương. Tỉnh Quảng Bình và khu vực Vĩnh Linh là một khu vực bầu cử trong đơn vị bầu cử Bình Trị Thiên.