Trận Ấp Bắc

Ấp Bắc thuộc xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho (nay là tỉnh Tiền Giang), nơi diễn ra trận đánh lớn đầu tiên trong cuộc chiến Việt Nam từ sau Hiệp định Genève.

Với phương tiện chiến tranh cơ động nhanh, tấn công mạnh, hai năm 1961-1962, Mỹ - VNCH đã giành thế chủ động trên một số chiến trường. Với những chiến thuật “trực thăng vận”, “thiết xa vận”, “bủa lưới phóng lao”, “phượng hoàng vồ mồi”, họ sẽ làm chủ mặt đất, mặt nước và trên không.

Suốt năm 1962, Mỹ - Sài Gòn gấp rút triển khai kế hoạch Staley - Taylor nhằm giành toàn thắng trong vòng 18 tháng với hai biện pháp chủ yếu. Một là, lập ấp chiến lược dồn dân; hai là, dùng vũ khí tối tân ra sức càn quét tiêu diệt lực lượng quân Giải phóng. Ý đồ của họ là giành toàn thắng vào năm 1963.

1) Trong trận Ấp Bắc, lực lượng của VNCH gồm:

- Bộ binh: một tiểu đoàn của Sư đoàn 7, 2 tiểu đoàn bảo an,

- Cơ giới: 13 tàu gồm FOM, LCVP, LCM, 13 xe lội nước M113. 20 trực thăng gồm: 10 chiếc H21, 5 chiếc H34, 5 chiếc UH-1A; 2 chiếc máy bay ném bom B26, 6 chiếc khu trục, 4 chiếc trinh sát L19, 7 máy bay vận tải C47.

- Pháo, cối: 6 khẩu pháo đại bác 105 ly, 4 khẩu cối 106,7 ly.

Bộ chỉ huy hành quân VNCH gồm:

- Tổng chỉ huy hành quân đóng tại sân bay Thân Cửu Nghĩa (Chi khu Tân Hiệp) do Đại tá Bùi Đình Đạm chỉ huy, nơi đây có 1 tiểu đoàn bộ binh làm dự bị và lần lượt chuyển đến thêm.

- Chỉ huy mặt trận là Thiếu tá Tươi (tỉnh phó nội an) điều khiển đặt tại bót 33 Tân Hội, có 2 pháo 105 ly và 1 đại đội cối 106,7 ly.

- Chỉ huy trực thăng đổ bộ do Thiếu tá Bách chỉ huy đặt tại khu di cư Long Định, có 4 pháo 105 ly.

2) Lực lượng của quân Giải phóng gồm có:

- 2 đại đội bộ binh: Đại đội 1 tiểu đoàn 261 của quân khu 8; Đại đội 1 tiểu đoàn 514 của tỉnh; 1 Trung đội trợ chiến của tiểu đoàn 261, 2 tiểu đội đặc công của đại đội 3 (tiểu đoàn 261).

- 1 trung đội du kích căn cứ của tỉnh và 2 tổ công binh thủy săn tàu của du kích căn cứ.

- 1 trung đội địa phương quận Châu Thành.

- Du kích các xã Điềm Hy, Tân Phú, Tân Hội gồm khoảng 30 người.

Trong Ban chỉ huy, Chỉ huy trưởng là Hai Hoàng - Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 261, Quân khu 8, Đặng Minh Nhuận - Đại đội trưởng Đại đội 1 (của D.261), Phạm Văn Thư – Chính trị viên Đại đội 1 và một số người khác.

3) Diễn biến

Khoảng 5 giờ 30 phút sáng 2-1-1963, một máy bay trinh sát L19 từ sân bay Thân Cửu Nghĩa bay lên đảo nhiều vòng trên vùng trời Ấp Bắc. Sau đó, cũng từ Thân Cửu Nghĩa 15 máy bay trực thăng có máy bay trinh sát dẫn đường và 2 máy bay khu trục yểm trợ đổ quân. Tại ấp Mỹ Thành, xã Phước Mỹ (khoảng đồng trống Bà Kỳ và kinh Đào) VNCH đổ hơn 1 đại đội bộ binh thuộc Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 11, Sư đoàn 7. Phía lộ đất Dưỡng Điềm có hai cánh quân, một cánh tỏa xuống phía Đông rạch Ấp Bắc kéo vào xóm chùa Thầy Lơ, một cánh kéo vào phía Tây rạch Ấp Bắc vào xóm Hàng Xáo chia làm 4 tuyến vào xóm Hội đồng Vàng thuộc Ấp Bắc, Tân Phú.

Cùng lúc đó, chuyến máy bay trực thăng thứ hai đến đổ hơn 1 đại đội ngay chỗ chuyến thứ nhất. Như thế quân số VNCH ở đây đã lên tới 3 đại đội (thuộc Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 11 Sư đoàn 7).

Về phía Quân Giải phóng, trước trận địa Trung đội 3, Đại đội 1, Tiểu đoàn 261 có 15 du kích xã và một số thanh niên. Cùng lúc đó là trung đội địa phương quân huyện Châu Thành rút vào, gặp trung đội 3 của tiểu đoàn 261 liền bố trí tiếp giáp để cùng chiến đấu.

Sáng ngày 2-1-1963, mặt trận Ấp Bắc đã diễn ra trận đánh suốt từ 6 giờ sáng đến 8 giờ tối, chiến đấu suốt 14 tiếng đồng hồ, QGP phải chủ động mở 5 đợt tiến công: Đánh bộ binh VNCH, đánh máy bay trực thăng, đánh bộ binh ở ấp Tân Thới, đánh xe lội nước tại Ấp Bắc, đánh quân nhảy dù ở ấp Tân Thới.

Quân Giải phóng áp dụng nguyên tắc không bắn máy bay quan sát và chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Lần lượt ba chiếc trực thăng chiến đấu xuất hiện, bắt đầu bắn súng máy và rốc két. Chờ trực thăng tới gần, Quân Giải phóng khai hỏa hàng loạt súng tự động và súng trường từ kênh tưới. Bằng cách đánh phục kích, đến trưa QGP loại khỏi vòng chiến đấu 5 chiếc trực thăng.

Các toán quân của Sư đoàn 7 Việt Nam Cộng hòa tiến vào ấp từ phía Bắc đã không quay lại để cứu đại đội dự phòng và các tổ lái trực thăng. Đến 12 giờ 15, cuối cùng tiểu đoàn Sài Gòn đến Tân Thới. Rồi trước 13 giờ những chiếc thiết giáp M113 tiến lại dần dần trên đồng ruộng. Quân Giải phóng không có vũ khí chống tăng nên không thể chiến đấu chống xe bọc thép M113 có hiệu quả. Để truyền cho các toán quân can đảm đứng lên chống xe bọc thép với vũ khí nhẹ và lựu đạn, các huấn luyện viên của Quân Giải phóng đã lên một bản danh sách những điểm yếu của xe bọc thép: người bắn súng máy trên đỉnh đứng sau giá súng để lộ từ thắt lưng trở lên hoặc có thể bắn trúng lái xe qua khe ngắm, những chiến sĩ dũng cảm thì có thể tiếp cận rồi ném lựu đạn lên nóc xe. Các chỉ huy cũng đã truyền thụ cho chiến sĩ tập trung bắn vào M-113 như đã bắn máy bay. Mỗi tiểu đội hoặc trung đội phải chọn chiếc xe gần nhất rồi bắn tập trung vào đấy, không để hỏa lực bị phân tán.

Sau một ngày chiến đấu, với 5 đợt tấn công bằng những phương pháp tác chiến “tân kì” nhất như thiết xa vận, trực thăng vận, bủa lưới phóng lao... từ nhiều hướng, kể cả đổ bộ đường không bằng nhảy dù, song quân đội Việt Nam Cộng hòa đều bị đẩy lùi.

4) Kết quả:

Trong trận này quân VNCH có 83 người thiệt mạng trên tổng số gần 200 lính thương vong, 3 cố vấn Mỹ bị giết và 16 cố vấn, phi công Mỹ bị thương. Phía Quân Giải phóng có 18 người chết.

5) Ý nghĩa:

Thất bại của Mĩ và Quân đội Việt Nam Cộng hòa trong trận này không chỉ là một thất bại thuần tuý về chiến thuật mà còn mang ý nghĩa chiến lược, đã làm rung chuyển giới báo chí Mĩ, làm cho nhân dân Mĩ quan tâm hơn đến cuộc chiến tranh Việt Nam. Chiến thắng của QGP tại Ấp Bắc đã đánh dấu sự thất bại của chiến lược Chiến tranh đặc biệt của Mỹ tại miền Nam Viêt Nam