Trần Bạch Đằng với sự nghiệp báo chí (3)

Trong cuộc đời mình, Trần Bạch Đằng đã đi qua 19 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cho dù đi với mục đích gì: viếng thăm ngoại giao, trao đổi học thuật hay nghiên cứu kinh tế, đến đâu, ông cũng tìm hiểu cặn kẽ, hỏi chuyện, ghi chép lại tỷ mỷ những chuyện “mắt thấy, tai nghe’ cung cấp cho độc giả cái nhìn khách quan, trung thực và đầy thú vị về những vùng đất mà mình chưa có điều kiện đặt chân tới. Điều đặc biệt, thông qua những bài viết về du ký của ông, người đọc hiểu biết thêm về những vùng đất mới, những đất nước mà hầu như ít người biết tới. Khi đến Kiribati, ông đã viết bài “Viết từ Kiribati” với lời đề tựa: “Một khu vực rất gần gũi với Việt Nam – Hoặc nói cách khác, chính Việt Nam là thành viên của khu vực đó – lại ít được dư luận nước ta chú ý. Và ngược lại khu vực này cũng ít hiểu biết về nước ta. Tôi nói đến Nam Thái Bình Dương⁽¹⁴⁾”. Qua ghi chép của ông, người đọc biết thêm về một vùng đất kỳ bí ở Nam Thái Bình Dương như Papua New Guinea với 452.000 km2 nhưng chỉ có 3.961.000 dân. Vậy mà đây là nước lớn nhất ở vùng này. Solomon rộng 30.300 km2 và chỉ có 367.000 người. Fiji rộng 18.000 km2 và có 777.000 dân. Tân Thế giới (cái tên ám ảnh với nhiều người Việt Nam, nơi Pháp lưu đày những nhà yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX) rộng 18.000 km2 và chỉ có 182.000 dân. Có những quốc gia nhỏ bé hơn như Tokelau chỉ 10 km2 và 1.500 dân, Nauru với 21 km2 và 10.000 dân, Tuvalu với 26 km2 và 9.500 dân… Và, có chi tiết thú vị trong chuyến đi này của ông, đó là Bộ trưởng Thương mại của một đảo quốc đã đề nghị hợp tác làm ăn với Việt Nam bằng cách đề nghị Việt Nam “nhập vỏ lon bia” của đất nước đó. Ngoài ra, ông còn viết rất nhiều các bài bình luận quốc tế được bạn đọc hoan nghênh.

Chủ đề trong các bài viết của Trần Bạch Đằng rất rộng, nhưng ở mỗi vấn đề, mỗi sự kiện, ông đều có cách thể hiện rất riêng không thể lẫn với người khác. Nhà báo Lê Phú Khải từng viết: "Những bài mà tôi đọc được trên các báo của tác giả Trần Bạch Đằng thì đúng là do tác giả tự tay viết, vì văn phong - nói nôm na là giọng văn - không thể lẫn với ai được". Ông cũng là tác giả có biệt tài rút title của bài viết rất ấn tượng. Chỉ cần nhìn vào tên bài bài viết đã có thể hình dung ra nội dung bên trong ấy là gì. Nhiều bài viết, những đề xuất, thái độ của tác giả được đưa ngay lên tên bài. Ví dụ: Phép nước phải nghiêm, Nên bớt hình thức, Nhất thiết phải hình thành thêm một tuyến đường bộ xuyên quốc gia, Cần một chính sách thích hợp với người Việt Nam sống ở nước ngoài… Nhưng có lẽ, đặc biệt nhất trong các bài viết của ông là luôn đi thẳng vào vấn đề, không “vòng vo tam quốc”. Tiến sĩ Quách Thu Nguyệt, Giám đốc Nhà xuất bản Trẻ đã nhận xét rất chính xác “tác phong” này của ông: “Khi nói hay viết, Trần Bạch Đằng luôn trình bày thẳng những suy nghĩ của mình, không úp mở, quanh co; đi thẳng vào thực chất vấn đề; ghét khoa trương, kiểu cách⁽¹⁵⁾”.

Sự nghiệp báo chí của Trần Bạch Đằng thật to lớn, không phải chỉ ở số lượng tác phẩm đồ sộ - đương nhiên rồi - mà còn ở những vấn đề, nội dung mà ông đề cập trong mỗi bài viết luôn mang tính thời sự nóng hổi, giàu giàu tính chiến đấu. “Sức làm việc, sức sống của ông làm nhiều người kinh ngạc. Đó là niềm tự hào của làng báo thành phố Hồ Chí Minh và cả nước”./.