Trần Can (1931–1954) – Người chiến sĩ quả cảm trong Chiến dịch Điện Biên Phủ

Trần Can sinh năm 1931 trong một gia đình ở xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Từ nhỏ, ông đã có mong muốn được tham gia quân đội. Khi đến tuổi nhập ngũ, ông nhiều lần tình nguyện xin vào bộ đội nhưng vì sức khỏe và vóc dáng nhỏ yếu nên chưa được chấp nhận. Đến lần thứ tư, năm 1951, khi vừa tròn 20 tuổi, ông mới chính thức nhập ngũ và được biên chế vào Trung đoàn 209, Đại đoàn 312.

Ngay trong những chiến dịch đầu tiên, Trần Can đã thể hiện sự gan dạ, nhanh trí và khả năng chỉ huy. Trong Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, ông dẫn đầu tiểu đội vượt qua vị trí phòng ngự của đối phương, tiếp tục chiến đấu dù lực lượng bị tổn thất nặng và cùng những đồng đội còn lại hoàn thành nhiệm vụ. Những thành tích ấy giúp ông được công nhận là một chiến sĩ có tinh thần chiến đấu nổi bật.

Đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Trần Can thuộc lực lượng được giao nhiệm vụ tiến công cứ điểm Him Lam, một vị trí phòng ngự quan trọng ở phía đông bắc tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Tối 13/3/1954, trận Him Lam mở màn chiến dịch. Trần Can chỉ huy tiểu đội xung kích tiến vào khu vực phòng ngự của đối phương. Khi gặp sự chống trả quyết liệt, ông tổ chức lực lượng đánh vào các vị trí then chốt, tạo điều kiện để bộ đội tiếp tục phát triển vào bên trong cứ điểm.

Trong trận đánh, Trần Can thể hiện rõ sự bình tĩnh và quyết đoán của người chỉ huy. Ông tổ chức một mũi vòng ra phía sau vị trí cố thủ, phối hợp với lực lượng phía trước để phá thế chống cự, sau đó nhanh chóng dẫn đồng đội tiến lên. Trận Him Lam kết thúc với thắng lợi của quân ta trong đêm 13/3/1954; đây là trận mở màn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo khí thế cho toàn bộ Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Cần viết chính xác về lá cờ: nhiều tài liệu cũ từng ghi Trần Can là người cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” trên Him Lam. Tuy nhiên, kết quả xác minh sau này của Sư đoàn 312 và Viện Lịch sử Quân sự xác định Nguyễn Hữu Oanh mới là người trực tiếp cắm lá cờ trên cứ điểm Him Lam. Trần Can vẫn là một trong những chiến sĩ, chỉ huy tiêu biểu của trận đánh này và có vai trò quan trọng trong việc đánh chiếm cứ điểm.

Sau trận Him Lam, Trần Can tiếp tục chiến đấu ở nhiều vị trí ác liệt khác của Điện Biên Phủ. Tại khu vực điểm cao 507, ông tiếp tục dẫn đầu đơn vị chiến đấu, giữ vững trận địa trước nhiều đợt phản kích. Dù bị thương và nhiều cán bộ xung quanh thương vong, ông vẫn tiếp tục tổ chức, động viên đồng đội và chỉ huy chiến đấu.

Đến sáng 7/5/1954, khi quân ta mở đợt tiến công cuối cùng vào khu trung tâm của tập đoàn cứ điểm, Trần Can tiếp tục chỉ huy bộ đội chiến đấu. Ông hy sinh trong ngày cuối cùng của Chiến dịch Điện Biên Phủ, ngay trước thời khắc chiến thắng hoàn toàn.

Ngày 7/5/1956, Nhà nước truy tặng Trần Can Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời ngắn ngủi của người chiến sĩ quê Nghệ An trở thành một trong những câu chuyện tiêu biểu về thế hệ thanh niên đã chiến đấu và hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ