TRẦN CAN - Anh hùng cắm ngọn cờ trên cứ điểm Him Lam

“Rực rỡ” là thành công lớn, danh tiếng, là những gì khiến người đời trầm trồ. Còn “sống thật” là sống đúng với trách nhiệm, với lương tâm, không phụ thuộc vào sự công nhận. Người sống thật không hỏi “Có ai biết đến mình không”, mà chỉ hỏi “Điều này có cần làm không”. Vì vậy, vấn đề không phải là phủ nhận thành công, mà là: Nếu không có hào quang, ta có còn sống hết mình không? Trần Can đã trả lời bằng chính cuộc đời ông.

Ông bắt đầu từ một cuộc đời bình thường. Sinh năm 1931 tại Nghệ An, tuổi thơ gắn với đồng ruộng, triền núi, những buổi chăn trâu về muộn. Khi ra đi, ông chỉ là một chàng trai hiểu rằng đất nước đang cháy và mình phải đi không hỏi có rực rỡ hay không, không hỏi có ai nhớ đến mình không. Chính sự giản dị ấy lại là khởi đầu của những điều phi thường.Ông sống thật trong từng khoảnh khắc. Đêm 13/3/1954, trước giờ tấn công đồi Him Lam, trong hào, một người lính trẻ cầm chiếc khăn mẹ gửi theo và nói: “Mẹ bảo mang theo cho ấm.” Giữa cái lạnh Điện Biên, câu nói ấy lặng đi. Khi lệnh nổ súng vang lên, hỏa lực địch trút xuống dữ dội. Trần Can vẫn dẫn đầu xung phong không phải vì không sợ, mà vì hiểu rằng nếu người đi đầu dừng lại, tất cả sẽ dừng theo. Ông vượt lô cốt, xông vào sở chỉ huy, cắm lá cờ lên đỉnh. Với người đời, đó là khoảnh khắc lịch sử; còn với ông, chỉ là làm xong việc cần làm.Tinh thần ấy tiếp tục thể hiện ở điểm cao 507. Khi quân Pháp phản kích, một quả lựu đạn rơi vào giữa đội hình. Trần Can nhặt lên và ném trả. Đó không phải là hành động liều lĩnh, mà là một lựa chọn: nếu phải có người hy sinh, thì người đó nên là mình. Dù bị thương, ông vẫn tiếp tục chiến đấu, đi qua từng đồng đội và nói: “còn sống, còn đánh”, rồi đứng ra tuyến đầu khi quân địch quay lại.

Ông hy sinh vào sáng 7/5/1954 chỉ vài giờ trước chiến thắng Điện Biên Phủ. Ông ra đi khi mới 23 tuổi: Chưa kịp biết yêu, chưa từng thấy biển, chưa một lần sống trọn vẹn cho riêng mình. Ở quê nhà Nghệ An, có thể người mẹ vẫn chờ đợi trong vô vọng. Đêm trước ngày ông lên đường, bà lặng lẽ múc cho con phần cơm đầy hơn, rồi quay đi như đã linh cảm điều gì đó.Trần Can không biết mình sẽ được ghi nhớ. Không biết sẽ có đường phố, trường học mang tên mình. Khi bước lên đồi Him Lam, ông không nghĩ đến tượng đài hay huân chương, mà chỉ có một suy nghĩ: phía trước có việc cần làm, và mình phải làm. Ông không sống để rực rỡ, mà sống đủ trung thực, đủ can đảm, đủ tử tế.Ngày nay, ở Điện Biên Phủ hay Đà Nẵng, có những con đường mang tên ông. Những đứa trẻ vui chơi dưới cái tên ấy có thể không biết ông là ai. Nhưng có lẽ, đó cũng chính là điều ông mong muốn: không cần được nhớ đến, chỉ cần thế hệ sau được sống tự do, hồn nhiên là đủ.

Tuy nhiên, bài học từ Trần Can không phải là sống cam chịu hay từ bỏ ước mơ. Ngược lại, ông đã nỗ lực đến tận cùng chỉ khác ở chỗ, ông nỗ lực không phải để được công nhận, mà vì đó là điều đúng đắn. Cốt lõi không phải sống tầm thường, mà là sống không cần khán giả.Trong cuộc sống hôm nay, vẫn có những con người như vậy: người thầy vượt núi đến lớp, người mẹ thức trắng đêm chăm con, người trẻ âm thầm làm việc tốt mà không đăng lên mạng. Họ không rực rỡ, nhưng họ sống có ý nghĩa.Từ cuộc đời Trần Can, có thể rút ra ba điều. Thứ nhất, đừng chờ hoàn cảnh lý tưởng mới sống có ý nghĩa hãy làm tốt phần việc của mình ngay cả khi nhỏ bé. Thứ hai, đừng đo giá trị bản thân bằng sự công nhận của người khác điều quan trọng nằm ở lương tâm. Thứ ba, hãy dám đứng ra phía trước khi cần, dù chỉ trong những việc rất nhỏ.

Bảy mươi năm đã trôi qua. Đồi Him Lam nay đã xanh, điểm cao 507 đã lặng gió. Chỉ còn cái tên Trần Can lặng lẽ trên những con đường mỗi ngày. Và có lẽ, điều ông mong muốn không phải là được nhớ đến, mà là nhìn thấy những thế hệ sau được sống tự do, vô lo như thể chiến tranh chưa từng tồn tại.