Trần Can – Người cắm lá cờ chiến thắng đầu tiên trên cứ điểm Him Lam

Trong những ngày tháng làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, có những người lính đã đi vào lịch sử bằng những khoảnh khắc đặc biệt. Nếu Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai, Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn bánh pháo, Bế Văn Đàn lấy vai làm giá súng, thì Trần Can được nhớ đến với hình ảnh người chiến sĩ cắm lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” lên cứ điểm Him Lam ngay trong trận đánh mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ. Lá cờ ấy không chỉ tung bay giữa khói lửa chiến trường mà còn trở thành biểu tượng cho ý chí tiến công và quyết tâm chiến thắng của quân đội ta.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Can sinh năm 1931, quê ở xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, nay thuộc xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An. Từ khi còn nhỏ, Trần Can đã nuôi ước mơ được trở thành người lính, được cầm súng đánh giặc cứu nước. Ông từng ba lần tình nguyện xin nhập ngũ nhưng vì sức khỏe yếu nên chưa được chấp nhận. Mãi đến lần thứ tư, tháng 1-1951, ước nguyện của người thanh niên xứ Nghệ mới trở thành hiện thực.

Vào quân ngũ, Trần Can nhanh chóng chứng minh bản lĩnh của một người lính có lòng dũng cảm, sự mưu trí và khả năng chỉ huy linh hoạt. Trong những trận chiến ác liệt, ông thường là người đi đầu, sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn nhất. Dù từng hai lần bị thương nặng, Trần Can vẫn không rời trận địa, tiếp tục chỉ huy đồng đội chiến đấu. Chính sự gan dạ ấy đã khiến ông trở thành tấm gương cổ vũ mạnh mẽ phong trào thi đua giết giặc, lập công trong đơn vị.

Trong Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, tại trận đánh Ban Hoa, Trần Can được giao nhiệm vụ xung kích. Khi có lệnh tiến công, ông lập tức dẫn đầu tiểu đội vượt qua cửa mở, dùng thủ pháo tiêu diệt một ụ súng rồi thọc sâu vào bên trong. Khi các chiến sĩ trong tiểu đội lần lượt thương vong, Trần Can không lui lại. Ông cùng hai chiến sĩ của đơn vị khác tổ chức thành một tổ chiến đấu mới, tiếp tục tiến công. Dưới sự chỉ huy của ông, tổ chiến đấu đã tiêu diệt thêm ba ụ súng, đánh thẳng vào sở chỉ huy địch, tiêu diệt cơ quan đầu não, bắt sống 22 tên và thu 17 khẩu súng các loại.

Nhưng dấu ấn lớn nhất trong cuộc đời Trần Can được viết trên đồi Him Lam vào chiều 13-3-1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn. Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 được giao nhiệm vụ tiến công cứ điểm Him Lam – một trong những vị trí phòng ngự quan trọng của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Trần Can được giao chỉ huy một tiểu đội thọc sâu, đánh chiếm sở chỉ huy địch và cắm lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trao cho quân đội lên cứ điểm.

Tiếng pháo mở màn vang lên. Trước mặt những người lính là hệ thống lô cốt, hàng rào và hỏa lực dày đặc của quân Pháp. Nhưng Trần Can vẫn dẫn đầu tiểu đội lao lên. Dưới làn đạn dữ dội, ông cùng đồng đội vượt qua các lô cốt tiền duyên, chọc thẳng vào sở chỉ huy địch. Khi thời cơ đến, Trần Can nhanh chóng nhảy lên nóc lô cốt và cắm lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” tung bay giữa trận địa Him Lam. Hình ảnh lá cờ chiến thắng xuất hiện ngay trong trận đánh đầu tiên đã trở thành một khoảnh khắc đầy ý nghĩa, báo hiệu khí thế tiến công mạnh mẽ của quân đội ta trong suốt 56 ngày đêm sau đó.

Sau khi cắm cờ, Trần Can tiếp tục chỉ huy bộ đội tiêu diệt những tên địch còn lại trong hầm ngầm, bắt sống 25 tên và thu nhiều vũ khí. Người chiến sĩ vừa hoàn thành nhiệm vụ cắm cờ không dừng lại ở đó. Với ông, trận đánh vẫn còn tiếp diễn, nhiệm vụ của người chỉ huy vẫn chưa kết thúc.

Trong trận đánh điểm cao 507, Trần Can tiếp tục thể hiện tinh thần chiến đấu đặc biệt quả cảm. Ông dẫn đầu tiểu đội tiến công, chiếm được mỏm cột cờ rồi cùng đồng đội chống lại liên tiếp những đợt phản kích của quân Pháp. Địch sử dụng pháo binh và bộ binh tìm cách giành lại trận địa. Ta và địch giằng co từng mét đất. Trần Can cùng đồng đội đã đánh bại bốn đợt phản kích. Đến đợt thứ năm, dù đã bị thương, ông vẫn nhặt những quả lựu đạn của địch ném trở lại rồi chỉ huy bộ đội đánh giáp lá cà.

Cán bộ đại đội lần lượt thương vong. Trần Can, dù bản thân cũng đang bị thương, vẫn thay thế cán bộ chỉ huy đơn vị chiến đấu suốt đêm. Đến sáng, ông tập trung những thương binh còn khả năng chiến đấu, động viên anh em, củng cố lại trận địa và tiếp tục tổ chức chống trả. Khi quân Pháp lại mở đợt phản kích dữ dội nhằm giành lại cửa ngõ tiến vào Mường Thanh, Trần Can vẫn kiên quyết chỉ huy bộ đội đánh tan cuộc tiến công của địch, giữ vững trận địa, tạo điều kiện cho các đơn vị tiến vào trung tâm Mường Thanh.

Và rồi, trong ngày lịch sử 7-5-1954, khi chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào thời khắc quyết định, Trần Can đã anh dũng hy sinh. Ông ngã xuống đúng ngày chiến thắng, khi tuổi đời mới chỉ 23. Một người lính đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho quân ngũ và nằm lại giữa chiến trường khi chiến thắng cuối cùng đang đến rất gần.

Trần Can được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, hai Huân chương Chiến công hạng Nhất và hai lần được bầu là Chiến sĩ thi đua của Đại đoàn. Ngày 7-5-1956, đúng hai năm sau ngày ông hy sinh, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Trần Can Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay, tại Nghĩa trang Liệt sĩ A1 ở Điện Biên, tên tuổi Trần Can vẫn được nhắc đến cùng những người anh hùng đã hóa thân vào lịch sử Điện Biên Phủ. Ông ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng hình ảnh người chiến sĩ cầm lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” cắm trên cứ điểm Him Lam đã vượt qua thời gian.

Có những người lính đi vào lịch sử bằng một trận đánh. Có người được nhớ đến bởi một khoảnh khắc hy sinh. Còn Trần Can để lại cả hai: một chiến công vang dội và một sự hy sinh trọn vẹn. Lá cờ ông cắm năm xưa đã không còn chỉ là một lá cờ giữa chiến trường. Nó trở thành biểu tượng của niềm tin, của lòng quả cảm và của quyết tâm đánh thắng. Trần Can đã nằm lại trên mảnh đất Điện Biên, nhưng từ nơi ấy, lá cờ chiến thắng vẫn như đang tung bay, nhắc các thế hệ hôm nay nhớ rằng: hòa bình được đánh đổi bằng tuổi trẻ và máu xương của những con người đã dám bước lên phía trước khi Tổ quốc gọi tên.