Trần Can – Người cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” trên cứ điểm Him Lam

1. Bốn lần xin nhập ngũ

Trần Can sinh năm 1931, quê ở xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An.

Từ nhỏ, ông đã có mong muốn được vào bộ đội. Khi trưởng thành, ông ba lần tình nguyện nhập ngũ nhưng đều bị từ chối vì sức khỏe chưa bảo đảm. Đến lần thứ tư, ông mới được chấp nhận.

Tháng 1/1951, Trần Can nhập ngũ, vào Trung đoàn 209, Đại đoàn 312. Từ đây, người thanh niên xứ Nghệ bắt đầu những năm tháng chiến đấu trên các chiến trường của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Năm 1952, trong Chiến dịch Tây Bắc, ông tham gia trận đánh ở Bản Hoa. Khi đơn vị chịu nhiều thương vong, Trần Can phối hợp với các chiến sĩ khác tổ chức đánh các ụ súng, tiến vào sở chỉ huy và bắt sống 22 lính địch, thu nhiều vũ khí.

Bản thân bị thương, ông vẫn tiếp tục chỉ huy chiến đấu và tổ chức củng cố đơn vị.

Những kinh nghiệm ấy trở thành hành trang để ông bước vào Chiến dịch Điện Biên Phủ.

2. Đêm Him Lam và lá cờ trên cứ điểm

Ngày 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ mở màn bằng trận tiến công Him Lam.

Đây là một trung tâm đề kháng quan trọng của tập đoàn cứ điểm, nằm trên tuyến đường từ Tuần Giáo vào Điện Biên Phủ.

Trong đội hình Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Trần Can chỉ huy tiểu đội xung kích tiến qua những tuyến phòng ngự của quân Pháp.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, sau khi nhanh chóng chiếm lô cốt đầu cầu, Trần Can cùng tiểu đội đánh thẳng vào sở chỉ huy, tiêu diệt lực lượng địch còn lại trong hầm ngầm và bắt 25 tù binh.

Rồi ông mang lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” tiến lên.

Lá cờ được cắm trên trung tâm cứ điểm Him Lam.

Đó là lá cờ đầu tiên của quân ta được cắm trên một cứ điểm phòng ngự của quân Pháp tại Điện Biên Phủ.

Khoảnh khắc ấy trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu của trận mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

3. Không dừng lại ở Him Lam

Chiến thắng Him Lam không phải là điểm kết thúc đối với Trần Can.

Sau trận mở màn, ông tiếp tục cùng đơn vị chiến đấu tại nhiều vị trí khác nhau trong tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Cuối năm 1953, trước khi chiến dịch bắt đầu, đơn vị của ông từng được giao nhiệm vụ mở đường và kéo pháo vào trận địa. Trong quá trình đó, Trần Can nhiều lần tham gia dập lửa cứu pháo và đưa pháo về nơi tập kết an toàn.

Đến những ngày cuối chiến dịch, Trung đoàn 209 tiếp tục tiến công các vị trí còn lại, mở đường vào trung tâm Mường Thanh.

Trần Can lúc này không còn chỉ là người lính của trận Him Lam.

Ông đã trở thành một cán bộ chỉ huy dày dạn trận mạc.

4. Điểm cao 507 – trận chiến cuối cùng

Ngày 6/5/1954, trong những giờ phút quyết định của chiến dịch, Trần Can cùng đơn vị tiến công điểm cao 507.

Quân ta chiếm được vị trí nhưng quân Pháp liên tục phản kích nhằm giành lại trận địa.

Trần Can cùng đồng đội đã đánh lui bốn đợt phản kích.

Đến đợt thứ năm, giao tranh tiếp tục diễn ra quyết liệt. Cán bộ chỉ huy đại đội lần lượt bị thương vong, bản thân Trần Can cũng bị thương nặng nhưng vẫn thay cán bộ đại đội tổ chức chiến đấu.

Rạng sáng 7/5, ông tập hợp những chiến sĩ còn có khả năng chiến đấu, củng cố lại trận địa và tiếp tục chỉ huy chống phản kích.

Mục tiêu trước mắt đã là trung tâm Mường Thanh.

Nhưng khi chiến thắng chỉ còn cách một khoảng rất ngắn, một đợt hỏa lực mạnh của đối phương bất ngờ trút xuống.

Trần Can trúng đạn và hy sinh.

Đó là sáng 7/5/1954 – ngày Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

5. Người đi trọn một vòng chiến dịch

Trần Can có mặt từ trận mở màn Him Lam.

Ông là người cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” đầu tiên trên một cứ điểm của quân Pháp ở Điện Biên Phủ.

Gần hai tháng sau, ông ngã xuống trong trận đánh cuối cùng khi quân ta đang tiến vào trung tâm Mường Thanh.

Vì thế, cuộc đời chiến đấu của Trần Can gắn với gần như trọn vẹn vòng quay của Chiến dịch Điện Biên Phủ: từ những giờ phút đầu tiên mở cửa chiến dịch đến buổi sáng cuối cùng của ngày toàn thắng.

Sau chiến tranh, ông được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân theo Quyết định ngày 7/5/1956.

Chiếc mũ nan ông sử dụng trong những ngày chiến đấu cuối cùng cũng được đồng đội lưu giữ như một kỷ vật của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Lời kết

Trong những câu chuyện về Điện Biên Phủ, Trần Can thường được nhớ đến với hình ảnh lá cờ trên cứ điểm Him Lam.

Nhưng phía sau khoảnh khắc ấy là cả một chặng đường chiến đấu: từ những lần xin nhập ngũ không thành, những trận đánh ở Tây Bắc, đến những ngày kéo pháo, đánh Him Lam và cuối cùng là trận điểm cao 507.

Ông cắm cờ trên cứ điểm trong ngày mở màn.

Và hy sinh trong ngày kết thúc.

Giữa hai thời điểm ấy là 56 ngày đêm của một chiến dịch lịch sử.

Trần Can đã không sống để nhìn thấy toàn bộ chiến thắng.

Nhưng tên tuổi ông đã gắn với cả hai khoảnh khắc: lá cờ đầu tiên trên Him Lam và buổi sáng cuối cùng của Điện Biên Phủ.