Trần Can – Người cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” trên Him Lam và ngã xuống trong ngày cuối cùng Điện Biên Phủ

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống thực dân Pháp – Chiến dịch Điện Biên Phủ, năm 1954.
1. Người thanh niên bốn lần xin nhập ngũ

Trần Can sinh năm 1931, quê xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An.

Từ nhỏ, ông đã mong muốn được vào bộ đội. Nhưng ba lần đầu xung phong nhập ngũ, ông đều bị từ chối vì sức khỏe không đạt yêu cầu.

Đến lần thứ tư, nguyện vọng của chàng trai trẻ mới được chấp nhận.

Tháng 1/1951, Trần Can chính thức vào quân đội, thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312.

Từ đó, cuộc đời ông gắn với những chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Không phải một người được biết đến từ phía sau.

Trần Can thường xuyên ở phía trước.

Nơi tiếng súng nổ gần nhất.

Nơi người lính phải bước qua hàng rào, lô cốt và hỏa lực đối phương để mở đường cho đồng đội.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu Anh hùng, liệt sĩ Trần Can. Nguồn được các cơ quan báo chí quân đội sử dụng gồm tư liệu lưu trữ và ảnh tư liệu TTXVN.

2. Người lính xung kích

Trước Điện Biên Phủ, Trần Can đã tham gia nhiều trận đánh.

Ở trận bản Hoa, ông từng cùng tiểu đội vượt qua cửa mở, dùng thủ pháo đánh các ụ súng rồi phát triển vào bên trong.

Khi tiểu đội bị thương vong, Trần Can cùng hai chiến sĩ của đơn vị khác tiếp tục tổ chức thành một tổ chiến đấu.

Ông dẫn đầu tổ đánh thêm các ụ súng, tiến vào sở chỉ huy địch, tiêu diệt cơ quan đầu não và bắt sống 22 tên, thu 17 khẩu súng các loại.

Những trận đánh ấy tạo nên một người chỉ huy mà đồng đội tin tưởng:

mưu trí, quyết đoán và luôn ở phía trước.

3. Những ngày kéo pháo lên Điện Biên

Cuối năm 1953, chiến trường Tây Bắc bắt đầu chuyển động.

Các đơn vị được điều động về Điện Biên Phủ.

Trần Can cùng Trung đoàn 209 tham gia nhiệm vụ mở đường, kéo pháo vào trận địa.

Đường núi hiểm trở.

Pháo nặng.

Máy bay Pháp liên tục đánh phá các tuyến vận chuyển.

Trong những lần ấy, Trần Can nhiều lần tham gia dập lửa, cứu pháo và đưa pháo về vị trí tập kết an toàn.

Đó là công việc không có tiếng hô “xung phong”.

Nhưng nếu những khẩu pháo không vào được trận địa, những trận đánh sau đó sẽ khó có thể diễn ra như kế hoạch.

4. 13/3/1954 – Him Lam mở cửa

Chiều 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu.

Mục tiêu đầu tiên là Him Lam – một trung tâm đề kháng mạnh bảo vệ phân khu trung tâm Mường Thanh.

Đơn vị của Trần Can thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 được giao nhiệm vụ tiến công trên hướng Bắc.

Sau khi pháo binh dập các vị trí địch, bộ binh bắt đầu mở cửa qua hệ thống dây thép gai.

Trước mặt họ là lô cốt.

Sau lưng là đồng đội.

Và phía trước là nhiệm vụ phải hoàn thành.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu trận đánh Him Lam ngày 13/3/1954, trong đó có hình ảnh bộ đội ta giương cờ chiến thắng trên cứ điểm. Nguồn ảnh được QĐND và TTXVN công bố.

5. Lá cờ trong tay người tiểu đội trưởng

Khi cửa mở được khai thông, Trần Can mang theo lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” cùng tiểu đội lao lên.

Các chiến sĩ vượt qua cửa mở.

Hỏa lực địch từ các lô cốt vẫn bắn xuống.

Nhưng mũi xung kích tiếp tục tiến.

Trần Can dẫn tiểu đội đánh thẳng vào tung thâm cứ điểm.

Một ổ đề kháng chặn đường tiến.

Một chiến sĩ ôm bộc phá xông lên nhưng bị thương.

Trần Can tiếp tục tổ chức đánh.

Cuối cùng, hỏa điểm bị phá.

Tiểu đội của ông tiến sâu hơn.

6. Lá cờ đầu tiên

Rồi thời khắc đặc biệt ấy đến.

Trần Can cùng tiểu đội đánh thẳng vào sở chỉ huy địch.

25 lính Pháp bị bắt.

Nhiều vũ khí bị thu giữ.

Và Trần Can cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên cứ điểm Him Lam.

Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đây là lá cờ đầu tiên quân ta cắm trên một cứ điểm của địch tại chiến trường Điện Biên Phủ.

Him Lam – cánh cửa phía Bắc của tập đoàn cứ điểm – đã bị phá vỡ.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu bộ đội ta giương cờ chiến thắng tại Him Lam. Các nguồn chính thống xác nhận Trần Can là người cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” trong trận đánh này; ảnh hiện có chủ yếu là ảnh tư liệu về chiến thắng, không phải ảnh chụp trực tiếp khoảnh khắc Trần Can cắm cờ.

7. Nhưng Him Lam chỉ là trận mở màn

Sau chiến thắng Him Lam, Trần Can không rời chiến trường.

Ông tiếp tục chiến đấu ở nhiều vị trí khác nhau.

Có lúc đơn vị ông chi viện cho lực lượng phòng ngự ở đồi D.

Có lúc tham gia giữ các chiến hào ở C1.

Những ngày tháng ấy kéo dài.

Mưa.

Bùn.

Pháo kích.

Giao thông hào.

Và những cuộc giành giật từng mét đất.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về hệ thống chiến hào và chiến đấu tại Điện Biên Phủ năm 1954. Nguồn: TTXVN và các cơ quan lưu trữ lịch sử.

8. “Bức tường đồng”

Trong một trận phòng ngự ở C1, Trần Can tiếp tục chỉ huy chiến sĩ chống những đợt tiến công của đối phương.

Có lúc quân Pháp tiến đến rất gần.

Lựu đạn được sử dụng ở cự ly ngắn.

Trần Can vẫn ở phía trước.

Sau trận chiến, một đồng đội gọi ông bằng một cái tên rất giản dị:

“Can là bức tường đồng.”

Câu nói ấy được Báo Quân đội nhân dân ghi lại trong câu chuyện về chiếc mũ nan của ông.

Không phải vì Trần Can không biết sợ.

Mà bởi trong lúc nguy hiểm nhất, người lính vẫn đứng ở vị trí mà đồng đội cần anh đứng.

9. Đợt tiến công cuối cùng

Đầu tháng 5/1954.

Chiến dịch bước vào những ngày cuối cùng.

Đại đoàn 312 tiếp tục đánh các vị trí trên hướng trung tâm Mường Thanh.

Đêm 1/5, các đơn vị đánh chiếm 505 và 505A dưới chân đồi D2.

Ngày 6/5, quân ta tiếp tục đánh chiếm 506.

Nhưng phía trước vẫn còn 507.

Đây là một trong những điểm cao còn lại trên đường 41, bên sông Nậm Rốm, chỉ cách sở chỉ huy tập đoàn cứ điểm khoảng 300 mét.

10. Điểm cao 507

Trận đánh 507 diễn ra cực kỳ ác liệt.

Hàng rào dây thép gai khiến mũi tiến công bị chặn lại.

Trần Can dẫn tổ bộc phá lên mở đường.

Có lúc các chiến sĩ phải dùng cả chăn và bạt trải lên hàng rào để tạo đường vượt qua.

Đây là một trong những chi tiết cho thấy chiến trường Điện Biên Phủ khốc liệt đến mức nào.

Không phải lúc nào cũng có một con đường sẵn để người lính tiến lên.

Nhiều khi chính người lính phải tự tạo ra con đường ấy.

11. Cột cờ 507

Cuối cùng, Trần Can dẫn đầu tiểu đội xung kích đánh chiếm được mỏm Cột Cờ.

Nhưng quân Pháp không chấp nhận mất trận địa.

Pháo binh địch lập tức bắn dữ dội.

Bộ binh phản kích.

Trận địa chuyển thành cuộc giằng co từng thước đất.

Trần Can cùng đồng đội đánh bật bốn đợt phản kích.

Rồi đợt phản kích thứ năm bắt đầu.

12. Những quả lựu đạn bị ném trở lại

Quân Pháp ném lựu đạn tới tấp trước khi xung phong.

Những quả lựu đạn rơi xuống trận địa.

Trần Can nhặt lựu đạn của đối phương và ném trở lại.

Sau đó ông chỉ huy bộ đội nhảy lên khỏi chiến hào, đánh giáp lá cà.

Cuộc chiến kéo dài suốt đêm 6/5.

Cán bộ chỉ huy đại đội lần lượt thương vong.

Trần Can cũng bị thương nặng.

Nhưng ông vẫn không rời trận địa.

Ông tiếp tục chỉ huy.

13. Rạng sáng 7/5/1954

Trời bắt đầu sáng.

Trần Can tập hợp những chiến sĩ còn có khả năng chiến đấu.

Người bị thương nhẹ.

Người còn sức.

Ông động viên họ.

Chấn chỉnh lại tổ chức.

Củng cố trận địa.

Phía trước là Mường Thanh.

Và chỉ cách đó khoảng 300 mét là sở chỉ huy của tập đoàn cứ điểm.

Địch tiếp tục phản kích.

Mục tiêu của chúng là giành lại cửa ngõ cuối cùng.

Trần Can lại chỉ huy bộ đội chống trả.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu ngày 7/5/1954 và những giờ phút cuối của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nguồn: TTXVN và các cơ quan lưu trữ lịch sử.

14. Buổi sáng cuối cùng

Trong lúc đang chỉ huy bộ đội đánh địch phản kích, một đợt hỏa lực mạnh bất ngờ trút xuống trận địa.

Trần Can trúng đạn.

Ông hy sinh.

Sáng 7/5/1954.

Cũng chính là ngày Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Ông không sống để nhìn thấy lá cờ chiến thắng được kéo lên trên nóc hầm De Castries.

Không nghe tiếng reo mừng của những người lính tiến vào Mường Thanh.

Không biết rằng chỉ ít giờ sau, tập đoàn cứ điểm sẽ hoàn toàn sụp đổ.

Nhưng ông đã chiến đấu đến đúng thời khắc cuối cùng.

15. Chiếc mũ nan

Sau chiến tranh, đồng đội giữ lại một kỷ vật của Trần Can:

chiếc mũ nan.

Một vật dụng rất bình thường của người lính thời ấy.

Không vàng bạc.

Không quý giá về vật chất.

Chỉ là chiếc mũ dùng để che nắng, che mưa.

Nhưng chiếc mũ ấy đã cùng Trần Can đi qua những ngày chiến đấu.

Nó từng ở Him Lam.

Từng ở các chiến hào.

Từng ở điểm cao 507.

Và vẫn ở trên đầu ông trong trận đánh cuối cùng.

16. Danh hiệu dành cho người đã nằm lại

Ngày 7/5/1956, đúng hai năm sau ngày Trần Can hy sinh, ông được Nhà nước truy tặng:

Huân chương Quân công hạng Nhì

và

Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Trước đó, ông đã được tặng nhiều phần thưởng như Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất và được bầu là Chiến sĩ thi đua của Đại đoàn.

Nhưng đối với người đã hy sinh, những tấm huân chương không thể thay thế được sự sống.

Điều còn lại là ký ức.

17. Người cắm cờ và người không nhìn thấy chiến thắng

Trần Can đã cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” ở Him Lam ngay trong trận mở màn.

Nhưng đến sáng 7/5, ông đã nằm lại ở điểm cao 507.

Đó là một nghịch lý đau xót của chiến tranh.

Người mở cánh cửa đầu tiên không phải lúc nào cũng được bước qua cánh cửa cuối cùng.

Người cắm lá cờ đầu tiên không phải lúc nào cũng được nhìn thấy lá cờ chiến thắng cuối cùng.

Nhưng chính những người như Trần Can đã góp phần tạo nên con đường dẫn tới khoảnh khắc ấy.

Lời kết – Lá cờ trên Him Lam và buổi sáng cuối cùng

Chiều 13/3/1954, Trần Can mang lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” tiến lên Him Lam.

Qua cửa mở.

Qua hàng rào.

Qua hỏa lực.

Qua những lô cốt.

Ông dẫn tiểu đội đánh thẳng vào tung thâm.

Rồi lá cờ được cắm lên.

Đó là lá cờ đầu tiên của quân ta trên một cứ điểm Điện Biên Phủ.

Gần hai tháng sau.

Đêm 6/5.

Trần Can lại ở phía trước.

Lần này là điểm cao 507.

Bốn đợt phản kích bị đánh bật.

Đợt thứ năm tiếp tục tràn lên.

Lựu đạn bay vào chiến hào.

Ông nhặt lên.

Ném trở lại.

Rồi tiếp tục chỉ huy.

Bị thương.

Nhưng không rời trận địa.

Sáng 7/5/1954.

Trần Can tập hợp những người còn chiến đấu được.

Củng cố trận địa.

Động viên đồng đội.

Địch lại phản kích.

Ông lại chỉ huy.

Rồi một đợt hỏa lực trút xuống.

Người chiến sĩ đã cắm lá cờ đầu tiên ở Him Lam ngã xuống.

Chỉ vài giờ sau, De Castries đầu hàng.

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ sụp đổ.

Chiến dịch kết thúc.

Nhưng Trần Can không còn ở đó.

Có lẽ vì thế mà câu chuyện về ông không nên chỉ được kể bằng những từ như “anh hùng”, “chiến công” hay “cắm cờ”.

Hãy nhớ đến Trần Can như một người lính rất trẻ.

Một người đã từng bốn lần xin nhập ngũ.

Một người từng kéo pháo qua những con đường núi.

Một người đã bò qua chiến hào.

Một người đã ôm nhiệm vụ mở cửa.

Một người đã đứng đầu tiểu đội khi đồng đội ngã xuống.

Và một người cuối cùng nằm lại trên chính mảnh đất mà ông đã chiến đấu để giành lấy.

Sau chiến tranh, đồng đội giữ lại chiếc mũ nan của ông.

Một chiếc mũ giản dị.

Nhưng bên trong nó là cả một thời đại.

Mồ hôi của người lính.

Khói súng.

Bùn đất.

Và ký ức về một con người đã không trở về.

Hôm nay, chúng ta có thể đứng trên Điện Biên trong hòa bình.

Có thể đi qua những con đường từng là chiến hào.

Có thể nhìn lên những quả đồi từng rung chuyển bởi pháo binh.

Và có thể đọc tên Trần Can mà không nghe tiếng súng.

Đó chính là điều thế hệ ông đã đánh đổi bằng tuổi trẻ.

Xin được biết ơn Anh hùng, liệt sĩ Trần Can.

Xin được biết ơn những người lính Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 đã cùng ông chiến đấu.

Xin được nhớ đến những người đã ngã xuống trước khi nhìn thấy chiến thắng.

Bởi Điện Biên Phủ không chỉ được làm nên bởi những người sống sót để kể lại câu chuyện.

Nó còn được làm nên bởi những người đã nằm lại trong những ngày cuối cùng của chiến dịch.

Và trong số họ có một người đã cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên Him Lam.

Một người đã đánh bật bốn đợt phản kích ở điểm cao 507.

Một người bị thương nhưng vẫn chỉ huy.

Một người hy sinh vào đúng buổi sáng chiến thắng.

Trần Can.

Tên ông ở lại với Điện Biên.

Và chiếc mũ nan cũ vẫn ở lại như một lời nhắc:

Đằng sau mỗi chiến thắng của lịch sử là những con người bằng xương bằng thịt đã đem tuổi trẻ của mình đặt vào đó.

Chúng ta biết ơn họ không phải để nhớ về chiến tranh.

Mà để hiểu sâu hơn giá trị của hòa bình, độc lập và những ngày tháng bình yên hôm nay.