Trần Can – Người con xứ Nghệ trong trang sử Điện Biên
Lịch sử không bao giờ quên những khoảnh khắc bi tráng, nơi sự sống của một người hòa vào nhịp đập của cả dân tộc. Trong trang sử vàng chói lọi của Chiến dịch Điện Biên Phủ – “điện biên của thế kỷ”, có một người con xứ Nghệ, từ chàng trai nhỏ bé từng bị từ chối tòng quân ba lần, đã bước lên đỉnh cao vinh quang: Anh hùng Trần Can. Ông là người đầu tiên cắm lá cờ “Quyết chiến Quyết thắng” trên nóc lô cốt Him Lam, rồi lại ngã xuống trong ánh bình minh của ngày toàn thắng. Hành trình và sự hy sinh của anh không chỉ là một chiến công, mà là bài ca về ý chí kiên cường, về khát vọng tự do cháy bỏng, về một đời người trao trọn cho mảnh đất quê hương.
Trần Can sinh năm 1931 tại xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An – mảnh đất từ ngàn xưa nổi tiếng với truyền thống kiên trung, yêu nước. Tuổi thơ anh gắn liền với ruộng đồng, với hình ảnh người dân quê chịu đựng sự áp bức, bóc lột của thực dân Pháp. Khát vọng giải phóng quê hương, được cầm súng bảo vệ Tổ quốc luôn cháy trong trái tim chàng thanh niên. Nhưng số phận dường như muốn thử thách ý chí của anh: vì vóc dáng nhỏ bé, sức khỏe chưa vững vàng, ba lần anh đăng ký nhập ngũ đều bị từ chối. Không một lời oán trách, Trần Can càng rèn luyện quyết tâm hơn. Anh tự tập thể dục, lao động nặng để tăng cường sức khỏe, kiên nhẫn chờ cơ hội. Và rồi, nỗ lực không bao giờ phụ lòng người: tháng 1 năm 1951, trong đợt xung phong thứ tư, ý chí kiên cường và tấm lòng yêu nước thành khẩn đã giúp anh được đứng vào hàng ngũ Quân đội Nhân dân Việt Nam. Từ đó, người chiến sĩ Trần Can luôn khắc ghi lời hứa với bản thân, với quê hương: ở đâu có khó khăn, ở đâu có gian khổ, mình phải là người đi đầu. Qua những trận đánh, anh dần trưởng thành, trở thành Đại đội phó bộ binh của Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 – đơn vị anh hùng có truyền thống chiến đấu dũng cảm.
Ngày 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn với trận đánh vào cứ điểm Him Lam – cửa ngõ phòng thủ kiên cố nhất của tập đoàn cứ điểm. Dưới sự chỉ huy của Trần Can, tiểu đội thọc sâu băng qua mưa đạn, tiến thẳng vào trung tâm sở chỉ huy địch. Hỏa lực của kẻ thù bắn ra như mưa, nhiều đồng đội đã ngã xuống, nhưng Trần Can vẫn không ngừng tiến lên. Khi leo lên nóc lô cốt cao nhất, anh đã giương cao lá cờ “Quyết chiến Quyết thắng” – lá cờ đầu tiên của quân ta tung bay trên bầu trời Điện Biên Phủ. Đó là khoảnh khắc lịch sử, niềm tin chiến thắng bừng sáng, tiếp thêm sức mạnh cho toàn bộ quân và dân ta. Hành động ấy không chỉ đánh gục ý chí chiến đấu của địch, mà còn khẳng định ý chí không bao giờ khuất phục của người chiến sĩ cách mạng.
Trải qua hơn năm mươi ngày đêm chiến đấu ác liệt, đến đêm ngày 6 rạng sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta mở đợt tấn công cuối cùng vào điểm cao 507 – vị trí then chốt của toàn bộ tập đoàn cứ điểm. Trần Can trực tiếp chỉ huy đơn vị, dù bị thương, máu chảy đầm đìa nhưng anh vẫn cầm súng, hô xung phong, dẫn dắt đồng đội phá vỡ hàng rào phòng thủ, đẩy lùi nhiều đợt phản công của địch. Khi bình minh bắt đầu ló dạng, khi lá cờ đỏ sao vàng chuẩn bị bao trùm toàn bộ thung lũng Mường Thanh, một đợt hỏa lực bất ngờ của kẻ thù đã trúng vào người anh. Trần Can ngã xuống, đúng vào khoảnh khắc lịch sử: ngày toàn thắng của dân tộc. Anh ra đi khi chưa được chứng kiến giờ phút địch đầu hàng, khi chưa được về quê thăm mẹ già, nhưng trái tim anh đã đập cùng nhịp chiến thắng của cả dân tộc. Người chiến sĩ đã thực hiện trọn vẹn lời thề khi nhập ngũ: “Sống vì Tổ quốc, chết vì Tổ quốc”.
Ngày 7 tháng 5 năm 1956, đúng hai năm sau ngày toàn thắng, Đảng và Nhà nước đã truy tặng Trần Can danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công hạng Nhì. Mộ của anh được an táng trang trọng tại Nghĩa trang liệt sĩ đồi A1, thành phố Điện Biên Phủ – nơi mỗi tấc đất đều ghi dấu những hy sinh oanh liệt.
Câu chuyện về Trần Can là bài học sâu sắc về ý chí: không có điều kiện nào không thể vượt qua, chỉ cần ta có khát vọng chân thành và nỗ lực không ngừng nghỉ. Lá cờ anh cắm lên Him Lam không chỉ báo hiệu thắng lợi của một trận đánh, mà còn là biểu tượng của niềm tin vào tương lai. Hy sinh của anh càng cho thấy: giá trị lớn lao nhất của hòa bình được tạo dựng bằng cả máu và nước mắt, bằng sự dâng hiến thầm lặng của những con người bình dị nhưng có tấm lòng phi thường. Hơn bảy mươi năm đã trôi qua kể từ ngày Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, nhưng hình ảnh người chiến sĩ Trần Can với lá cờ trên tay vẫn luôn sống mãi trong tâm trí mỗi người dân Việt Nam. Anh đã ra đi ở tuổi hai mươi ba, nhưng tên tuổi và tinh thần anh sẽ không bao giờ phai nhạt. Chúng ta hôm nay được sống trong hòa bình, được hưởng hạnh phúc độc lập tự do, càng phải ghi nhớ công lao của những người cha, người anh đã không tiếc máu xương vì dân tộc. Hãy noi theo ý chí kiên cường, lòng yêu nước và sự hy sinh cao đẹp của Trần Can, biến lòng biết ơn thành hành động thực tiễn: chăm học, lao động, đoàn kết, xây dựng quê hương đất nước ngày càng giàu đẹp, vững bền. Đó chính là cách tưởng niệm trọn vẹn nhất, là lời đáp lại xứng đáng nhất với những mong muốn của các anh hùng liệt sĩ.
