Trần Can - Người đi trọn một vòng Điện Biên Phủ

Trần Can (1931–1954) quê ở xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Tháng 5/1951, ông nhập ngũ, thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312. Trong những năm đầu quân ngũ, Trần Can đã nhiều lần thể hiện sự dũng cảm, mưu trí qua các chiến dịch Tây Bắc và Thượng Lào. Tại Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông là Tiểu đội trưởng rồi Đại đội phó, trực tiếp tham gia từ trận mở màn đến những giờ phút cuối cùng của chiến dịch. ([Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngày 13/3/1954, khi quân ta tiến công cứ điểm Him Lam, Trần Can chỉ huy tiểu đội thọc sâu vào trung tâm cứ điểm. Sau khi đánh chiếm các lô cốt, ông tổ chức cho chiến sĩ vòng ra phía sau, dùng thủ pháo tiêu diệt hỏa điểm địch. Chớp thời cơ, Trần Can nhảy lên khỏi giao thông hào, cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên nóc lô cốt cố thủ. Đây là lá cờ đầu tiên của quân ta được cắm trên một cứ điểm địch tại Điện Biên Phủ.

Nhưng chiến thắng Him Lam mới chỉ là điểm khởi đầu. Sau trận đánh ấy, Trần Can tiếp tục cùng đồng đội chiến đấu tại nhiều vị trí khác nhau, từ phòng ngự, giữ chốt đến tiến công. Ông không chỉ xuất hiện trong câu chuyện của một trận đánh, mà thực sự đi cùng chiến dịch qua từng giai đoạn khốc liệt.

Những ngày cuối tháng 4, đầu tháng 5/1954, cuộc chiến quanh khu trung tâm Mường Thanh diễn ra đặc biệt quyết liệt. Tại điểm cao 507, Trần Can cùng đơn vị giành giật từng đoạn chiến hào với quân Pháp. Địch liên tục phản kích, nhưng ông vẫn ở lại trận địa, trực tiếp chỉ huy đồng đội đánh bật nhiều đợt tiến công. Bản thân bị thương, các cán bộ đại đội lần lượt thương vong, Trần Can vẫn thay cán bộ chỉ huy đơn vị tiếp tục chiến đấu.

Rạng sáng 7/5/1954, trong khi quân ta đang chuẩn bị cho trận tiến công cuối cùng vào trung tâm Mường Thanh, Trần Can tập hợp những chiến sĩ còn lại, động viên và củng cố trận địa. Ông tiếp tục chỉ huy đánh trả các đợt phản kích của địch, giữ vững vị trí cửa ngõ để đơn vị phát triển tiến công.

Rồi một đợt hỏa lực mạnh bất ngờ trút xuống. Trần Can trúng đạn và hy sinh vào sáng 7/5/1954 – đúng ngày Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc. Đến chiều cùng ngày, quân ta tiến vào sở chỉ huy tập đoàn cứ điểm và lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” tung bay trên nóc hầm Đờ Cát.

Trần Can không sống đến giây phút nhìn thấy chiến thắng cuối cùng. Nhưng nếu nhìn lại hành trình của ông, có thể thấy một vòng trọn vẹn của Chiến dịch Điện Biên Phủ: ông xuất hiện ở trận mở màn Him Lam, cắm lá cờ chiến thắng đầu tiên, tiếp tục chiến đấu qua những trận đánh ác liệt ở khu trung tâm và nằm xuống vào đúng ngày chiến dịch toàn thắng.

Ngày 7/5/1956, Trần Can được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng bên cạnh những phần thưởng ấy, câu chuyện về ông còn được nhớ qua một hình ảnh rất giản dị: người chiến sĩ đã đi từ những bước đầu tiên của chiến dịch đến tận buổi sáng cuối cùng, khi chiến thắng đã ở ngay trước mắt.