Trần Công Chức – người giữ ký ức chiến tranh ở Vĩnh Linh

Sinh năm 1969 và lớn lên tại Vĩnh Linh, Quảng Trị, ông Trần Công Chức không trực tiếp cầm súng chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bởi ông sinh ra vào giai đoạn cuối của chiến tranh. Nhưng tuổi thơ và cuộc đời ông lại gắn chặt với những dấu tích mà chiến tranh để lại trên quê hương.

Vĩnh Linh trong những năm chiến tranh là một trong những khu vực chịu bom đạn đặc biệt ác liệt. Nằm ở phía bắc sông Bến Hải, địa bàn này vừa là hậu phương trực tiếp của chiến trường Quảng Trị, vừa nằm gần khu vực giới tuyến. Người dân phải sống trong hệ thống làng hầm, giao thông hào và những công trình phòng tránh bom đạn được đào sâu dưới lòng đất.

Những gì chiến tranh để lại không chỉ nằm trong ký ức của những người từng cầm súng. Nó còn hiện diện trong lòng đất, trên những cánh đồng và quanh những ngôi làng nơi người dân trở về sau mỗi đợt bom.

Lớn lên trong hoàn cảnh ấy, Trần Công Chức hiểu rằng những mảnh kim loại nằm lại trên quê hương không đơn thuần là phế liệu. Mỗi vỏ bom, mảnh đạn đều có thể gắn với một câu chuyện về một thời mà người dân Quảng Trị phải sống dưới bom đạn.

Sau này, ông bắt đầu thu gom những kỷ vật chiến tranh.

Công việc ấy kéo dài hơn hai thập kỷ.

Ông đi tìm, nhặt nhạnh và lưu giữ những mảnh bom, vỏ đạn cùng nhiều vật dụng còn sót lại từ chiến tranh. Có những thứ được tìm thấy trong quá trình người dân làm ruộng, xây dựng hoặc cải tạo đất. Có những kỷ vật được người dân đem đến trao lại.

Dần dần, số lượng hiện vật ngày càng nhiều.

Thay vì cất chúng trong kho, ông tìm cách biến những kỷ vật ấy thành một không gian để mọi người có thể nhìn thấy và hiểu hơn về chiến tranh. Ngôi nhà của ông trở thành một nơi đặc biệt, trong đó nhiều cột được kết nối bởi hàng trăm vỏ bom và mảnh đạn từng trút xuống vùng đất lửa miền Trung.

Nhìn từ bên ngoài, đó là một ngôi nhà rất khác thường.

Nhưng với Trần Công Chức, mỗi hiện vật đều có giá trị riêng.

Có những mảnh bom tưởng như vô tri nhưng lại gợi lại một thời người dân phải chạy xuống hầm khi máy bay xuất hiện. Có những vỏ đạn nhắc về những trận đánh từng diễn ra ở vùng đất này. Có những vật dụng nhỏ bé lại khiến người từng trải qua chiến tranh nhớ đến đồng đội, người thân và những năm tháng không thể nào quên.

Điều ông muốn giữ không phải là sự khốc liệt của chiến tranh để khơi lại hận thù. Điều ông muốn lưu giữ là ký ức.

Bởi nếu những dấu tích ấy biến mất, thế hệ trẻ sẽ khó hình dung được cuộc sống của cha ông trong chiến tranh đã gian khổ đến mức nào.

Ngày nay, Quảng Trị đã thay đổi rất nhiều. Những vùng đất từng bị bom cày xới đã trở thành làng quê, ruộng đồng và những tuyến đường mới. Người dân Vĩnh Linh có cuộc sống bình yên hơn. Trẻ em được đến trường mà không phải nghe tiếng còi báo động hay chạy xuống hầm tránh bom.

Nhưng trong ngôi nhà của Trần Công Chức, những dấu tích cũ vẫn còn đó.

Chúng đứng im lặng như những nhân chứng.

Không cần một lời kể dài, những vỏ bom và mảnh đạn cũng đủ cho người xem hiểu rằng vùng đất này từng trải qua một cuộc chiến khốc liệt như thế nào.

Điều đáng quý ở câu chuyện của Trần Công Chức là ông không phải một vị tướng, không phải một người trực tiếp lập chiến công trên chiến trường. Ông là một người dân sinh ra trên vùng đất chịu nhiều mất mát và đã chọn cách của mình để gìn giữ ký ức.

Hơn hai mươi năm nhặt nhạnh những chứng tích chiến tranh, ông đã biến những thứ từng được tạo ra để hủy diệt thành những hiện vật giúp con người hôm nay suy ngẫm về hòa bình.

Quảng Trị hiện có hệ thống di tích chiến tranh cách mạng đặc biệt phong phú, từ Thành cổ Quảng Trị, Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải đến Địa đạo Vịnh Mốc và các địa danh trên tuyến Đường 9. Những nơi ấy không chỉ kể về chiến thắng mà còn kể về những mất mát của con người.

Trong dòng ký ức ấy, ngôi nhà của Trần Công Chức là một câu chuyện nhỏ nhưng có ý nghĩa riêng.

Bởi lịch sử không chỉ được lưu giữ trong những bia đá hay bảo tàng. Lịch sử còn nằm trong những đồ vật mà người dân bình thường cố gắng giữ lại.

Với Trần Công Chức, giữ một vỏ bom hay một mảnh đạn không phải để ca ngợi chiến tranh.

Đó là cách ông nhắc người hôm nay rằng đã có một thế hệ từng sống qua những năm tháng ấy, đã chịu đựng bom đạn để giữ lấy quê hương và để thế hệ sau được lớn lên trong hòa bình.

Những kỷ vật chiến tranh vì thế không còn là sắt thép vô tri.

Chúng trở thành ký ức.

Và khi ký ức còn được gìn giữ, những câu chuyện về Quảng Trị, về Vĩnh Linh và về những con người từng sống qua chiến tranh sẽ không dễ dàng bị lãng quên.