Trần Đăng: sống, đi, đọc và viết

Nói về cuộc đời 28 tuổi xuân, về quãng thời gian cầm bút vẻn vẹn chưa đầy 5 năm của ông, nhà văn Nguyễn Đình Thi viết: “Nhưng đời Trần Đăng đã là tác phẩm và bài học đẹp đẽ nhất mà anh để lại”; còn nhà văn Nguyễn Huy Tưởng, trên Báo Vệ Quốc quân (tiền thân của Báo Quân đội nhân dân) số Xuân 1950 trong bài “Những bạn văn trẻ” thì nói: “Cái ngòi bút vừa lạnh vừa nồng nàn vừa âm vang tiếng sắt thép mà còn đầm ấm tinh thần người Vệ Quốc quân hiên ngang, chăm chỉ, thật bộ đội, rất chính quy, tôi chưa được đọc ai như thế.

“Bám sát lấy thực tại khách quan, Trần Đăng đã chuyển từ những bài tùy bút phô bày ý nghĩ, cảm xúc của anh sang loại văn ký sự lạnh lùng và tả lại những cảnh sống và chiến đấu của bộ đội”, nhận xét ấy của nhà văn Nguyễn Đình Thi về những trang viết, về hành trình sáng tạo của Trần Đăng được minh chứng khi chúng ta bắt đầu biết đến ông qua “Một lần tới Thủ đô” (tháng 1-1946), tiếp đến là: “một cuộc chuẩn bị”, “Lúa mới”, “Trận phố Ràng”, “Những ngày cuối năm”... và cuối cùng là phóng sự “Trên Đường số 4, 15 cây số Thất Khê-Lũng Phầy” (tháng 4-1949).

Đánh giá về cuộc đời chiến đấu, cuộc đời phóng viên của Trần Đăng, Báo Vệ Quốc quân số Xuân 1950 viết: “Về nhiệm vụ một phóng viên mặt trận, anh rất tận tụy và say mê với tinh thần thanh niên cách mạng. Anh đã dự các chiến dịch: Đường số 4, Sông Thao, có mặt trong những trận đánh ác liệt và không hề quản ngại gian khổ, nguy hiểm. Thu-đông vừa qua, anh công tác trên mặt trận biên giới, ở hàng tháng trong địch hậu, đã một lần bị giặc phục kích bắn bị thương, song vết thương không nặng. Khi vừa khỏi, anh lại hăm hở lên đường và lần này thì anh nhận lấy cái chết đầy vinh dự. Anh Trần Đăng là người văn nghệ binh thứ nhất hy sinh nơi chiến trường”.

Hy sinh ở chiến trường khi mới 28 tuổi, lúc ngòi bút “đương đà sắc mạnh, đương hứa hẹn nhiều triển vọng”, Trần Đăng đã để lại cho báo giới, cho người thân, đồng đội nhiều nhớ tiếc. Hơn 7 thập niên đã trôi qua với biết bao biến cố, nhưng mỗi lần lên biên giới Việt-Trung, đi trên Đường số 4, người ta không thể không nhớ tới cuộc chiến đấu năm xưa, mà trong cuộc chiến đấu đó, Trần Đăng đã ngã xuống. Và mỗi lần tới Thủ đô-về Hà Nội, những người lính nói riêng và nhiều bạn đọc yêu báo chí, thích văn chương lại chẳng thể quên thiên bút ký nổi tiếng “Một lần tới Thủ đô” của nhà báo, nhà văn Trần Đăng-phóng viên Báo Vệ Quốc quân năm nào! Tôi nhớ mãi mùa xuân nọ, tôi đã cùng đồng đội, những người làm báo Báo Quân đội nhân dân lớp hậu sinh, người thân và bà con quê hương đưa tác giả “Một lần tới Thủ đô” về vĩnh viễn với Thủ đô-làng Đăm, Tây Tựu, Từ Liêm (Hà Nội) quê hương sau hơn 40 năm nằm lại nơi chiến trường...!

Đời chiến đấu, đời làm báo của Trần Đăng là “tác phẩm”, là “bài học” đẹp đẽ. Bài học ấy trước hết là lòng say mê, bất chấp gian khổ, bất chấp hy sinh, luôn luôn tự trau dồi, tự đổi mới cách viết, cách nghĩ nhằm mục tiêu cao cả là phụng sự bạn đọc, phụng sự nhân dân và phụng sự Tổ quốc. Bài học mà Trần Đăng để lại cho những người cầm bút đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị!