TRẬN ĐÈO GIÀNG (12/12/1947)
Một ngày núi rừng Bắc Kạn khép lại cánh quân xâm lược Địa điểm: Đèo Giàng, tỉnh Bắc Kạn (tỉnh Bắc Kạn cũ trong thời kỳ kháng chiến).
“Sáng hôm đó, sương phủ kín đèo.
Núi đứng im. Rừng nín thở.
Nhưng dưới tán cây, chúng tôi đã ở đó từ đêm.”
Tháng 12 năm 1947. Sau khi cuộc hành quân Léa của quân Pháp thất bại, các cánh quân địch buộc phải rút khỏi Bắc Kạn, theo trục Bắc Kạn – Thái Nguyên. Đèo Giàng là con đường độc đạo, hai bên là núi cao dựng đứng, rừng rậm, khe sâu. Muốn rút quân, Pháp bắt buộc phải đi qua đây. Và chúng tôi – Trung đoàn 72, Liên khu Việt Bắc, cùng dân quân du kích địa phương – đã chọn nơi này để đóng chốt chờ đợi. Khoảng ngày 12/12/1947, khi đoàn xe cơ giới và bộ binh Pháp bắt đầu tiến vào đèo: Phía trước: đường hẹp, quanh co, phía sau: đội hình kéo dài, nặng nề, trên cao: quân ta đã chiếm lĩnh các điểm khống chế. Khi chiếc xe đi đầu lọt hẳn vào trận địa… Tiếng nổ đầu tiên vang lên từ sườn núi. Mìn và hỏa lực đồng loạt khai hỏa, xe quân sự bị phá hủy, đội hình địch rối loạn, không thể triển khai đội hình phản kích. Cuộc chiến diễn ra nhiều giờ liền.Địch bị tiêu diệt và bắt sống hàng trăm tên, nhiều phương tiện, vũ khí bị phá hủy hoặc thu giữ. Cánh quân rút lui của Pháp bị tổn thất nặng nề. “Khi tiếng súng ngừng,rừng lại yên. Nhưng con đèo ấy từ hôm đó không còn là con đường bình thường nữa.”. Trận Đèo Giàng không phải một trận đánh lớn về quân số, nhưng là đòn đánh chí mạng về tinh thần Pháp hiểu rằng: Việt Bắc không thể chiếm, cũng không thể rút lui an toàn. Quân ta khẳng định: nghệ thuật phục kích trong rừng núi đã trưởng thành. Trận Đèo Giàng là một trong những trận phục kích tiêu biểu nhất của Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông 1947. Góp phần đập tan hoàn toàn ý đồ “đánh nhanh thắng nhanh” của thực dân Pháp. Khẳng định vai trò của quân dân Bắc Kạn trong việc bảo vệ căn cứ địa cách mạng. Ngày nay, Đèo Giàng đã được công nhận là di tích lịch sử, là nơi: Giáo dục truyền thống. Tổ chức sinh hoạt lịch sử – địa phương. Nhắc nhớ về một thời núi rừng cũng là chiến sĩ.
