TRẬN GIỮ VÙNG CĂN CỨ

Ở Nhơn Hòa Lập, có những trận đánh không hiện ra như những trang sử ồn ào với tiếng pháo dội và khói lửa ngút trời. Nó diễn ra trong sự lặng im của rừng tràm, trong màu nước đen của Đồng Tháp Mười, trong những nhịp thở bị nén lại giữa đêm tối. Người dân gọi đó là trận giữ vùng căn cứ - một kiểu chiến đấu mà cả đất, nước và con người cùng tham gia, không tách rời nhau.

Không có chiến tuyến cố định, không có ranh giới rõ ràng giữa hậu phương và tiền tuyến. Cả vùng đất khi ấy như một trận địa mở rộng, nơi mỗi con kinh đều có thể trở thành đường chặn, mỗi bến nước có thể trở thành điểm quan sát, mỗi bụi tràm có thể che giấu một hướng di chuyển hoặc một vị trí phục kích. Và quan trọng hơn hết, chính sự quen thuộc của con người với địa hình đã biến Đồng Tháp Mười thành một mê trận tự nhiên mà không kẻ lạ nào dễ dàng hiểu được.

Khi tin báo địch càn về, không cần những mệnh lệnh dài dòng. Chỉ một tín hiệu ngắn từ bến kinh, một tiếng trống báo động vọng qua rừng tràm, hay một dấu hiệu truyền miệng giữa các điểm canh gác, là cả vùng lập tức chuyển sang trạng thái giữ đất. Người dân rút vào các lối an toàn đã được chuẩn bị từ trước. Du kích chia nhau giữ từng vị trí then chốt: bến xuồng, ngã rẽ kinh rạch, những đoạn nước mở dễ bị thọc sâu.

Địch tiến vào trong điều kiện tưởng như có lợi cho chúng: đêm tối, mặt nước rộng, lực lượng cơ giới. Nhưng chính nơi đó lại là nơi chúng khó kiểm soát nhất. Xuồng lớn khó xoay trở trong kinh rạch chằng chịt, tầm nhìn bị rừng tràm che khuất, và từng nhánh nước nhỏ lại dẫn vào những hướng không thể đoán trước. Sự chủ động thuộc về những người đã sống cả đời với con nước này.

Du kích không giữ trận địa bằng cách đứng yên. Họ di chuyển liên tục, xuất hiện rồi biến mất giữa rừng tràm như những bóng mờ. Có khi chỉ một loạt tín hiệu nhỏ, một vài phút làm gián đoạn đội hình địch, rồi lập tức rút sâu vào hệ thống an toàn phía sau. Không kéo dài đối đầu, nhưng đủ để làm chậm bước tiến, đủ để bảo vệ những khu vực trọng yếu phía trong căn cứ.

Ở các bến kinh, những người gác bến gần như không rời vị trí. Họ quan sát mặt nước, lắng nghe từng tiếng động, nhận diện từng chiếc xuồng đi qua. Một sai lệch nhỏ trong tín hiệu cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn, nên mọi phản ứng đều được giữ ở mức chính xác và tiết chế tuyệt đối. Trong đêm tối, họ giống như những điểm neo giữ cho cả vùng không bị xáo trộn.

Ngay cả khi đang diễn ra nguy hiểm, hệ thống giao liên vẫn không dừng lại hoàn toàn. Những người mang tin vẫn phải di chuyển, dù chậm hơn, dù nguy hiểm hơn, bởi nếu liên lạc bị đứt, cả vùng căn cứ sẽ mất khả năng phối hợp. Chính sự vận hành liên tục ấy đã giữ cho “trận giữ vùng căn cứ” không rơi vào hỗn loạn, mà vẫn duy trì được nhịp tổ chức của nó giữa bóng tối.

Có những khoảnh khắc căng thẳng kéo dài đến mức thời gian như ngừng lại. Ánh đuốc quét qua mặt nước, phản chiếu lên từng gợn sóng nhỏ. Tiếng động cơ xa gần không rõ hướng. Người ẩn trong rừng tràm không được phép cử động, không được phép phát ra âm thanh. Nhưng chính trong sự bất động ấy, cả một hệ thống đang âm thầm vận hành, chờ thời điểm chuyển trạng thái.

Khi địch rút đi, mọi thứ không bùng nổ thành tiếng reo. Không có sự ồn ào của chiến thắng. Chỉ có sự trở lại của tĩnh lặng, như thể rừng tràm vừa hít một hơi dài sau căng thẳng. Mặt nước phẳng dần, những lối đi lại được khôi phục, và các bến kinh trở về nhịp sống quen thuộc.

“Trận giữ vùng căn cứ” vì thế không chỉ là một cuộc đối đầu quân sự đơn thuần. Đó là cách một cộng đồng tự bảo vệ mình bằng hiểu biết về đất, bằng sự gắn kết giữa con người với nhau, và bằng ý chí không để vùng đất bị chia cắt trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Ngày nay, khi chiến tranh đã lùi xa, dấu tích của những trận giữ vùng căn cứ không còn hiện hữu rõ ràng trên mặt đất. Nhưng trong ký ức Nhơn Hòa Lập, chúng vẫn tồn tại như một phần không thể tách rời của lịch sử - nơi từng con kinh, từng rặng tràm, từng con người bình dị đã cùng nhau giữ lấy một vùng đất bằng chính sự lặng lẽ của mình./.