TRẦN HANH – CÁNH ÉN MIG-17 TRÊN BẦU TRỜI HÀM RỒNG

Trong lịch sử Không quân Nhân dân Việt Nam, những năm đầu kháng chiến chống Mỹ là giai đoạn đánh dấu sự ra đời và trưởng thành thần tốc của một lực lượng non trẻ nhưng giàu bản lĩnh. Trong số những phi công thế hệ đầu tiên ấy, Trung tướng Trần Hanh (Trần Huy Hanh) là một trong những gương mặt tiêu biểu, gắn liền với những trận không chiến mở đầu và những chiến công lịch sử trên bầu trời miền Bắc.

Trần Hanh sinh ngày 29 tháng 11 năm 1932 tại làng Tức Mặc, xã Lộc Vượng, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định (nay thuộc khu vực Nam Định – Ninh Bình). Sinh ra trong một gia đình nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước, ông sớm tham gia phong trào thanh niên cứu quốc từ năm 1946 và thoát ly gia đình theo cách mạng từ năm 1947, khi mới chỉ là một thiếu niên.

Năm 1949, ông nhập ngũ và tham gia công tác chính trị trong lực lượng bộ binh thuộc Đại đoàn 320. Trong giai đoạn này, Trần Hanh trưởng thành nhanh chóng về tư duy tổ chức, chỉ huy và bản lĩnh chiến đấu. Đến năm 1954, ông cùng đơn vị tham gia chiến đấu trong kháng chiến chống Pháp, góp phần vào những chiến thắng quan trọng của quân đội ta trong giai đoạn cuối cuộc chiến.

Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, năm 1956, Trần Hanh được tuyển chọn sang đào tạo phi công tại Trung Quốc, bắt đầu bước vào một lĩnh vực hoàn toàn mới: Không quân. Sau nhiều năm huấn luyện, ông trở thành một trong những phi công tiêm kích MiG-17 đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam, đồng thời tham gia đào tạo thế hệ phi công kế cận.

Tháng 8 năm 1964, ông được phân công làm Đại đội trưởng Đại đội 1, Trung đoàn 921 – Đoàn Không quân Sao Đỏ. Đây là thời điểm Không quân Việt Nam chính thức bước vào cuộc đối đầu trực tiếp với không lực Hoa Kỳ trên bầu trời miền Bắc.

Ngày 3 tháng 4 năm 1965, Trần Hanh tham gia trận không chiến đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam, trong nhiệm vụ bảo vệ khu vực cầu Hàm Rồng – một mục tiêu chiến lược quan trọng. Trong trận đánh mang tính thử lửa này, ông cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ nghi binh và phối hợp tác chiến chặt chẽ với các biên đội khác, góp phần tạo nên thế trận bất ngờ trước lực lượng không quân Hải quân Mỹ.

Ngay sau đó, ngày 4 tháng 4 năm 1965, Không quân Việt Nam tiếp tục triển khai phương án chiến đấu quy mô lớn hơn. Trong trận không chiến ác liệt này, biên đội do Trần Hanh chỉ huy trực tiếp tham gia tấn công đội hình máy bay cường kích F-105 của Mỹ. Trong diễn biến quyết liệt của trận đánh, ông được ghi nhận đã bắn rơi một máy bay F-105, góp phần vào chiến thắng quan trọng của Không quân Việt Nam trong giai đoạn đầu chống chiến tranh phá hoại miền Bắc.

Tuy nhiên, trận đánh cũng vô cùng khốc liệt. Biên đội MiG-17 của ông chịu tổn thất nặng nề, và bản thân Trần Hanh phải đối mặt với tình huống nguy hiểm khi máy bay bị hư hỏng và thiếu nhiên liệu. Ông buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống một khu vực miền núi thuộc Nghệ An, sau đó được lực lượng địa phương hỗ trợ và bảo vệ an toàn. Những trải nghiệm này phản ánh sự khốc liệt của không chiến thời kỳ đầu, nơi mỗi phi công đều phải đối mặt với ranh giới sinh tử trong từng nhiệm vụ.

Trong những năm tiếp theo, Trần Hanh tiếp tục tham gia chỉ huy các biên đội Không quân Nhân dân Việt Nam, trực tiếp góp phần vào nhiều trận đánh quan trọng trên bầu trời miền Bắc, trong đó có các trận đánh tiêu diệt máy bay trực thăng và các phương tiện không quân của Mỹ tại khu vực Hòa Bình và nhiều vùng trọng điểm khác.

Sau chiến tranh, ông đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong Quân chủng Phòng không – Không quân và Bộ Quốc phòng, lần lượt giữ các chức vụ như Trung đoàn trưởng Trung đoàn 921, Sư đoàn phó Sư đoàn 371, Tư lệnh Không quân và Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông cũng tham gia công tác chính trị, là Ủy viên Trung ương Đảng khóa IV và từng đảm nhiệm vai trò Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Trong suốt sự nghiệp, Trần Hanh được phong hàm Trung tướng và được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc của ông trong xây dựng và phát triển Không quân Nhân dân Việt Nam.

Ngày 5 tháng 12 năm 2024, ông từ trần tại nhà riêng, khép lại một cuộc đời hơn 90 năm gắn bó với quân ngũ và bầu trời Tổ quốc.

Trần Hanh được xem là một trong những biểu tượng của thế hệ phi công đầu tiên – những người đã biến Không quân Nhân dân Việt Nam từ con số không trở thành lực lượng có khả năng đối đầu trực tiếp với không lực hiện đại, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.