Trần Hanh – Người phi công tài ba của Quân đội Nhân dân Việt Nam

Đồng chí Trần Hanh sinh năm 1932. Tháng 12-1946, khi mới 14 tuổi, ông tham gia Đoàn Thanh niên cứu quốc và sau đó từng bước trưởng thành trong quân đội. Từ tháng 8-1964 đến tháng 4-1965, ông giữ cương vị Đại đội trưởng tại Trung đoàn Không quân 921, đúng vào thời điểm cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của Mỹ ngày càng mở rộng.

Những trận đánh đầu tiên trên bầu trời Hàm Rồng

Ngày 7-3-1965, Mỹ bắt đầu mở rộng cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân ra miền Bắc. Trước tình hình đó, Quân chủng Phòng không - Không quân xác định cầu Hàm Rồng, Thanh Hóa là một trong những mục tiêu quan trọng mà Mỹ có thể tập trung đánh phá.

Sáng 3-4-1965, nhiều máy bay Mỹ tiến vào Thanh Hóa, đánh phá các cây cầu Tào, Đò Lèn rồi hướng tới cầu Hàm Rồng. Hai biên đội MiG-17 của Không quân nhân dân Việt Nam được lệnh xuất kích. Biên đội đầu tiên do Trần Hanh chỉ huy, có nhiệm vụ nghi binh và yểm trợ; biên đội thứ hai do Phạm Ngọc Lan chỉ huy, trực tiếp tiến công.

Đây là lần đầu tiên Không quân nhân dân Việt Nam xuất trận. Lực lượng ta còn ít, trang bị và kinh nghiệm chưa thể so sánh với không quân Mỹ, nhưng các phi công đã chiến đấu với tinh thần quyết tâm rất cao. Sau gần 20 phút quần nhau trên bầu trời, ta bắn rơi 2 máy bay F-8U của Mỹ.

Sáng hôm sau, ngày 4-4, Mỹ tiếp tục đưa máy bay vào đánh phá Hàm Rồng, trong đó có những chiếc F-105D được mệnh danh là “Thần sấm”. Hai biên đội MiG-17 của ta lại xuất kích. Lần này, Trần Hanh trực tiếp chỉ huy biên đội tiến công.

Khoảng 10 giờ 30 phút, khi phát hiện tốp 4 chiếc F-105D vừa bổ nhào cắt bom, Trần Hanh lập tức nổ súng. Một chiếc F-105D trúng đạn, bốc cháy và rơi xuống biển. Đây là chiếc “Thần sấm” đầu tiên của Mỹ bị bắn hạ trên bầu trời Thanh Hóa.

Trong hai ngày 3 và 4-4-1965, cùng với lực lượng phòng không mặt đất, Không quân nhân dân Việt Nam bắn rơi 4 máy bay Mỹ. Những chiến thắng này góp phần bảo vệ an toàn cầu Hàm Rồng và đánh dấu sự xuất hiện của một mặt trận mới – mặt trận trên không trong cuộc chiến đấu chống Mỹ.

Sau đó, Trần Hanh tiếp tục nhiều lần chỉ huy các biên đội không quân chiến đấu với máy bay Mỹ. Tháng 11-1966, ông chỉ huy biên đội 4 chiếc MiG-17 bắn hạ một máy bay trực thăng Mỹ trên bầu trời Hòa Bình, tiếp tục góp phần vào những chiến công của Không quân nhân dân Việt Nam.

Dấu ấn trong trận đánh cuối cùng tại Tân Sơn Nhất

Mùa xuân năm 1975, khi Chiến dịch Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn quyết định, Quân chủng Phòng không - Không quân được giao nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng tham gia chiến dịch.

Một kế hoạch đặc biệt được đưa ra: sử dụng chính máy bay thu được của quân đội Sài Gòn để đánh vào các mục tiêu của đối phương. Một phi đội đặc biệt mang tên “Quyết thắng” được thành lập, gồm những phi công có kinh nghiệm và được lựa chọn kỹ lưỡng.

Ngày 28-4-1975 là một ngày đặc biệt của Không quân nhân dân Việt Nam. Tại sân bay Phù Cát, lực lượng được lựa chọn gồm 6 phi công. Sau đó, 5 máy bay A-37 được đưa vào sân bay Thành Sơn để chuẩn bị cho trận đánh.

Trần Hanh, khi đó là Tư lệnh Không quân chiến đấu, trực tiếp cùng các phi công xây dựng kế hoạch. Nhiệm vụ đặt ra rất khó khăn: phải đánh trúng sân bay Tân Sơn Nhất, nhưng đồng thời bảo đảm an toàn cho phái đoàn quân sự Việt Nam đang ở trại Đa-vít, chỉ cách khu vực mục tiêu khoảng 300m, và không để bom rơi vào khu dân cư.

Chiều 28-4, Phi đội “Quyết thắng” xuất kích, sử dụng những chiếc A-37 vừa thu được của đối phương để tấn công sân bay Tân Sơn Nhất. Trận đánh diễn ra bất ngờ, táo bạo và đạt kết quả quan trọng, góp phần làm suy yếu một trong những căn cứ không quân chủ yếu của đối phương ngay trước ngày Sài Gòn được giải phóng.

Đây được xem là một trận đánh đặc biệt trong lịch sử Không quân nhân dân Việt Nam. Những chiếc máy bay từng được sử dụng để đánh phá lực lượng ta nay được chính các phi công Việt Nam sử dụng để đánh lại đối phương. Đó cũng là sự vận dụng linh hoạt truyền thống “lấy vũ khí của địch để đánh địch” của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Luôn ghi nhớ lời Bác Hồ

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Trần Hanh nhiều lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và vinh dự được Người tặng Huy hiệu Bác Hồ.

Mỗi lần đến thăm bộ đội không quân, Bác thường quan tâm đến những điều rất gần gũi như bếp ăn, nơi ở của chiến sĩ trước khi gặp các phi công. Bác vui mừng trước những chiến công của Không quân nhân dân Việt Nam nhưng đồng thời luôn nhắc nhở bộ đội phải cảnh giác, chủ động và không ngừng tìm cách đánh sáng tạo trước một đối thủ có vũ khí hiện đại.

Những lời căn dặn ấy trở thành nguồn động viên lớn đối với Trần Hanh và các đồng đội. Họ tiếp tục giữ vững tinh thần sẵn sàng chiến đấu, tìm cách đánh phù hợp với thực tế và lập thêm nhiều chiến công trên bầu trời Tổ quốc.

Từ một thanh niên tham gia cách mạng khi còn rất trẻ, Trần Hanh từng bước trở thành một trong những cán bộ chỉ huy tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam. Dấu ấn của ông gắn với những trận đánh đầu tiên trên bầu trời miền Bắc năm 1965 và với trận đánh lịch sử của Phi đội “Quyết thắng” năm 1975. Đó là những dấu mốc góp phần viết nên truyền thống chiến đấu dũng cảm, mưu trí và sáng tạo của Không quân nhân dân Việt Nam.