Trần Khánh Dư – Vị Tướng Độc Đáo, Phóng Khoáng Và Chiến Công Vân Đồn Đổi Thay Cục Diện

Trong số các danh tướng thời Trần, Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư (chưa rõ năm sinh – 1340) là một trong những nhân vật đặc biệt và gây nhiều tranh cãi nhất. Ông là một thiên tài quân sự với lối đánh táo bạo, mưu lược, nhưng đồng thời cũng là một con người có lối sống phóng khoáng, thực dụng, nhiều lần thăng trầm trên hoạn lộ. Dẫu vậy, sử sách luôn ghi nhận ông là người có đóng góp xoay chuyển cục diện trong cuộc chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ ba.

Trần Khánh Dư sớm bộc lộ tài năng thiên bẩm về quân sự và được Thượng hoàng Trần Thái Tông nhận làm con nuôi. Tuy nhiên, do vi phạm kỷ luật hoàng tộc, ông từng bị bãi chức, tịch thu tài sản và phải về vùng Chí Linh làm nghề bán than để mưu sinh. Khi họa xâm lăng từ phương Bắc tái diễn vào năm 1287, nhận thấy đất nước đang cần những bậc kỳ tài, vua Trần Nhân Tông đã đại xá và tái bổ dụng ông làm phó tướng, giao trọng trách trấn giữ vùng biển Vân Đồn (Quảng Ninh).

Chiến công chói lọi nhất của Trần Khánh Dư gắn liền với trận Vân Đồn (1287). Ban đầu, do chủ quan, ông để đội quân tiên phong của địch do Ô Mã Nhi chỉ huy vượt qua tuyến phòng thủ. Đứng trước nguy cơ bị triều đình xử tội trị vì để mất đất, Trần Khánh Dư không hề nao núng mà bình tĩnh phân tích cục diện. Biết rằng đoàn thuyền lương của tướng giặc Trương Văn Hổ đi sau sẽ không có quân chủ lực bảo vệ, ông đã tập hợp lực lượng, bố trí trận địa mai phục vô cùng hiểm hóc.

Khi đoàn thuyền lương cồng kềnh của Trương Văn Hổ tiến vào Vân Đồn, quân của Trần Khánh Dư từ các hốc đá, cửa biển bất ngờ lao ra tấn công dữ dội. Trận đánh kết thúc bằng thắng lợi hoàn toàn của quân Đại Việt: Toàn bộ hàng vạn thạch lương thực, khí giới của giặc bị đánh chìm hoặc tịch thu, hàng loạt binh lính viễn chinh bị tiêu diệt.

Thất bại của đoàn thuyền lương tại Vân Đồn giống như một đòn "chặt gãy dạ dày" của quân Nguyên. Mất đi nguồn nhu yếu phẩm cốt lõi, hàng vạn quân xâm lược của Thoát Hoan lâm vào cảnh đói khát, hoang mang, buộc phải tính đường rút lui sớm và rơi vào trận địa mai phục trên sông Bạch Đằng năm 1288.

Bên cạnh tài cầm quân, Trần Khánh Dư còn để lại cho hậu thế cuốn sách Vạn Kiếp tông bí truyền thư (phần tựa) và những bài học sâu sắc về tư duy kinh tế, hậu cần trong chiến tranh. Cuộc đời đầy giai thoại của Nhân Huệ Vương là minh chứng cho thấy một cá tính rực rỡ, dù có những góc khuất đời thường nhưng khi tổ quốc gọi tên, ông đã tỏa sáng rực rỡ, đem tài năng xuất chúng để bảo vệ vẹn toàn bờ cõi nước nhà.