14.TRẦN NHÂN TÔNG – VỊ VUA, NGƯỜI ANH HÙNG VÀ PHẬT HOÀNG CỦA ĐẠI VIỆT
CÂU CHUYỆN THỜI HOA ĐỎ
TRẦN NHÂN TÔNG – VỊ VUA, NGƯỜI ANH HÙNG VÀ PHẬT HOÀNG CỦA ĐẠI VIỆT
1258–1308
Có những vị vua được nhớ đến bởi ngai vàng và quyền lực.
Có những vị vua được nhớ đến bởi những chiến công giữ nước.
Nhưng trong lịch sử Việt Nam, có một vị vua đã để lại dấu ấn trên nhiều phương diện: một nhà cầm quyền, một người lãnh đạo trong những cuộc kháng chiến giữ nước, một thi nhân và người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm.
Đó là Trần Nhân Tông.
Tên húy của ông là Trần Khâm, sinh năm 1258, là con trưởng của vua Trần Thánh Tông. Năm 1278, Trần Khâm lên ngôi, trở thành vị vua thứ ba của triều Trần. Ông ở ngôi 15 năm, sau đó nhường ngôi cho con là Trần Anh Tông và tiếp tục giữ vai trò Thái Thượng hoàng.
Những năm tháng ông trị vì cũng là thời kỳ Đại Việt phải đối mặt với thử thách vô cùng lớn.
Đế chế Nguyên – Mông khi ấy là một thế lực quân sự mạnh, từng mở rộng ảnh hưởng trên một vùng lãnh thổ rộng lớn. Đại Việt đứng trước những cuộc xâm lược đầy khốc liệt.
Trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông vào các năm 1285 và 1288, Trần Nhân Tông cùng vua cha Trần Thánh Tông, Trần Quốc Tuấn và quân dân Đại Việt tổ chức chống giặc.
Đó không chỉ là cuộc đối đầu của những đạo quân.
Đó còn là thử thách đối với ý chí của cả một quốc gia.
Trong những thời khắc khó khăn, triều đình nhà Trần đã tìm cách tập hợp sức mạnh của quân đội và nhân dân. Hội nghị Diên Hồng trở thành một biểu tượng về sự đồng lòng trước vận nước.
Cuối cùng, quân dân Đại Việt giành thắng lợi.
Những chiến thắng ấy góp phần giữ vững nền độc lập của Đại Việt trong một thời kỳ đầy biến động. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận Trần Nhân Tông có vai trò quan trọng trong hai cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ hai và thứ ba.
Nhưng điều đặc biệt ở Trần Nhân Tông là cuộc đời ông không dừng lại sau những chiến thắng trên chiến trường.
Năm 1293, ông nhường ngôi cho con trai là Trần Anh Tông.
Một vị vua đã từng đứng trước những biến cố lớn của đất nước, sau khi trao lại ngai vàng, không tìm cách níu giữ quyền lực.
Ông dành phần đời sau cho việc tu hành.
Năm 1299, Trần Nhân Tông lên núi Yên Tử, xuất gia và trở thành người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm – một dòng thiền mang bản sắc Việt Nam.
Từ một hoàng đế đứng giữa những biến động của quốc gia, ông trở thành một người tu hành nơi núi Yên Tử.
Con đường từ ngai vàng lên núi cao có lẽ là một trong những hình ảnh đặc biệt nhất về cuộc đời ông.
Nếu khi còn làm vua, Trần Nhân Tông quan tâm đến việc giữ nước, trị quốc và chăm lo đời sống xã hội, thì khi xuất gia, ông tiếp tục để lại dấu ấn trong đời sống tinh thần và văn hóa của dân tộc.
Thiền phái Trúc Lâm được hình thành và phát triển từ vùng Yên Tử, trở thành một truyền thống Phật giáo mang đặc điểm riêng của Việt Nam. UNESCO hiện ghi nhận quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Thế giới, trong đó Trần Nhân Tông được xác định là nhân vật nổi bật gắn với sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm.
Trần Nhân Tông qua đời năm 1308, tại am Ngọa Vân, Đông Triều, Quảng Ninh, hưởng thọ 51 tuổi.
Ông ra đi, nhưng một hành trình đặc biệt của cuộc đời ông vẫn còn lại.
Từ một hoàng tử trở thành vị vua.
Từ một vị vua trở thành người lãnh đạo trong những năm tháng đất nước chống ngoại xâm.
Từ ngai vàng bước lên núi Yên Tử.
Và từ nơi núi thiêng ấy, ông để lại một di sản tinh thần có ảnh hưởng lâu dài.
Có lẽ vì thế mà khi nhắc đến Trần Nhân Tông, người đời không chỉ nhắc đến một vị vua.
Người ta còn nhớ đến Phật hoàng Trần Nhân Tông – một con người đã trải qua cả hai thế giới: thế giới của quyền lực và thế giới của sự tu hành; vừa gánh trên vai trách nhiệm với non sông, vừa tìm kiếm sự bình an trong đời sống tinh thần.
Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua.
Những thành quách, cung điện của triều Trần phần lớn đã trở thành dấu tích.
Nhưng trên núi Yên Tử, những con đường đá vẫn dẫn bước người hành hương qua những ngôi chùa, am tháp giữa núi rừng.
Ở nơi ấy, câu chuyện về Trần Nhân Tông vẫn được kể lại.
Không chỉ là câu chuyện về một vị vua.
Mà là câu chuyện về một con người đã đi qua chiến tranh và hòa bình, quyền lực và từ bỏ, thế tục và tâm linh.
Một cuộc đời 50 năm nhưng để lại dấu ấn vượt qua nhiều thế kỷ.
Trần Nhân Tông – vị vua của Đại Việt, người góp phần cùng quân dân giữ vững non sông, người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm.
Tên ông vẫn còn trong lịch sử.
Dấu chân ông vẫn còn trên núi Yên Tử.
Và câu chuyện về ông vẫn nhắc những thế hệ hôm nay về một giai đoạn đặc biệt của dân tộc – nơi lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và đời sống văn hóa, tinh thần cùng hòa vào dòng chảy của lịch sử Việt Nam.
