TRẦN PHÚ – NGƯỜI TỔNG BÍ THƯ ĐẦU TIÊN VÀ LỜI DẶN TRƯỚC LÚC HY SINH

1. Tuổi thơ gắn với cảnh nước mất, nhà tan

Trần Phú sinh ngày 1/5/1904 tại phủ Tuy An, tỉnh Phú Yên, trong một gia đình nhà Nho yêu nước quê ở Đức Thọ, Hà Tĩnh. Tuổi thơ của ông gắn với những biến động lớn của đất nước và hoàn cảnh gia đình nhiều mất mát.

Cha ông là Trần Văn Phổ, một nhà giáo và quan lại có tư tưởng yêu nước. Sau khi thực dân Pháp tăng cường kiểm soát, cuộc sống gia đình ông gặp nhiều khó khăn. Chính hoàn cảnh ấy góp phần hình thành ở Trần Phú ý thức sâu sắc về cảnh nước mất và thân phận của người dân dưới chế độ thuộc địa.

Từ nhỏ, Trần Phú đã nổi tiếng thông minh, chăm chỉ học tập. Sau khi gia đình chuyển về Nghệ An, ông theo học tại Trường Quốc học Vinh và sớm bộc lộ năng lực học tập nổi bật.

2. Người thầy giáo trẻ tham gia cách mạng

Sau khi tốt nghiệp, Trần Phú từng làm giáo viên tại Trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh. Công việc dạy học giúp ông tiếp xúc gần gũi với thanh niên và nhân dân, đồng thời có điều kiện truyền bá những tư tưởng yêu nước.

Năm 1925, ông tham gia Hội Phục Việt, một tổ chức yêu nước của trí thức và thanh niên Nghệ Tĩnh. Sau đó tổ chức này nhiều lần thay đổi tên gọi và phương hướng hoạt động.

Trần Phú ngày càng nhận thấy rằng phong trào yêu nước cần một đường lối mới, một tổ chức chặt chẽ và một lực lượng chính trị có khả năng tập hợp quần chúng rộng rãi.

Đây cũng là thời điểm tư tưởng cách mạng của Nguyễn Ái Quốc bắt đầu ảnh hưởng ngày càng sâu rộng đến phong trào Việt Nam.

3. Những năm học tập tại Liên Xô

Năm 1927, Trần Phú được cử sang Liên Xô học tập tại Trường Đại học Phương Đông ở Moskva.

Đây là một bước ngoặt quan trọng. Tại đây, ông có điều kiện nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin và kinh nghiệm của phong trào cộng sản quốc tế.

Không chỉ học lý luận, Trần Phú còn nghiên cứu những vấn đề thực tiễn của cách mạng thuộc địa. Những kiến thức ấy sau này trở thành cơ sở để ông tham gia xây dựng đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Năm 1929, ông hoàn thành chương trình học và trở về hoạt động trong phong trào cách mạng Đông Dương.

4. Trở về trong thời điểm Đảng vừa ra đời

Đầu năm 1930, Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản tại Hương Cảng, dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trần Phú trở về nước trong bối cảnh đó và nhanh chóng được giao những nhiệm vụ quan trọng.

Ông tham gia xây dựng tổ chức Đảng, nghiên cứu tình hình thực tiễn và soạn thảo những văn kiện quan trọng. Với năng lực lý luận và kinh nghiệm hoạt động, Trần Phú trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Đảng trong những năm đầu tiên.

Tháng 10/1930, Hội nghị Trung ương lần thứ nhất họp tại Hương Cảng. Hội nghị quyết định đổi tên Đảng thành Đảng Cộng sản Đông Dương và bầu Trần Phú làm Tổng Bí thư đầu tiên.

5. “Luận cương chính trị” tháng 10 năm 1930

Một trong những dấu ấn quan trọng nhất của Trần Phú là việc ông chủ trì soạn thảo Luận cương chính trị tháng 10/1930.

Văn kiện tập trung phân tích tính chất xã hội Đông Dương, xác định nhiệm vụ cách mạng, lực lượng cách mạng và vai trò lãnh đạo của Đảng.

Trong điều kiện Đảng vừa thành lập, phong trào cách mạng đang bị thực dân Pháp đàn áp khốc liệt, việc xây dựng một văn kiện có tính hệ thống là nhiệm vụ rất quan trọng.

Luận cương sau này có những hạn chế nhất định trong việc đánh giá vấn đề dân tộc và lực lượng cách mạng, nhưng không thể phủ nhận vai trò của nó trong quá trình hình thành những nhận thức lý luận ban đầu của Đảng.

6. Bị bắt trong thời kỳ khủng bố trắng

Năm 1931, thực dân Pháp mở những đợt khủng bố lớn nhằm tiêu diệt tổ chức cộng sản.

Trần Phú hoạt động bí mật tại Sài Gòn. Ngày 18/4/1931, ông bị mật thám Pháp bắt tại nhà một cơ sở cách mạng.

Sau khi bị bắt, ông bị giam tại nhiều nơi và chịu sự tra khảo.

Thực dân Pháp muốn khai thác thông tin về tổ chức Đảng, nhưng Trần Phú không khuất phục. Dù bị bệnh nặng và điều kiện giam giữ khắc nghiệt, ông vẫn giữ tinh thần của một người cộng sản.

7. Những ngày cuối cùng

Sau thời gian bị tra khảo, sức khỏe Trần Phú ngày càng suy giảm nghiêm trọng.

Ngày 6/9/1931, ông được đưa đến Bệnh viện Chợ Quán trong tình trạng rất yếu. Trước khi qua đời, ông vẫn căn dặn các đồng chí phải giữ vững tinh thần chiến đấu.

Câu nói thường được nhắc lại gắn với những phút cuối đời của ông là:

“Hãy giữ vững chí khí chiến đấu.”

Trần Phú qua đời khi mới 27 tuổi.

Ông chưa kịp chứng kiến những bước phát triển tiếp theo của Đảng, nhưng đã để lại dấu ấn sâu sắc với tư cách Tổng Bí thư đầu tiên.

8. Một cuộc đời ngắn nhưng có dấu ấn lớn

Trần Phú chỉ có chưa đầy ba thập niên cuộc đời, trong đó thời gian hoạt động cách mạng không dài. Nhưng ông đã đi qua nhiều vai trò: người thầy giáo trẻ, thanh niên yêu nước, học viên ở Liên Xô, nhà lý luận và cuối cùng là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng.

Điều đáng nhớ nhất về ông không chỉ là chức vụ mà là hoàn cảnh ông đảm nhận vị trí ấy. Đảng mới thành lập, phong trào bị đàn áp, cán bộ liên tục bị bắt và hy sinh.

Trần Phú đã sống và làm việc trong một thời kỳ mà những người lãnh đạo cách mạng phải chấp nhận khả năng hy sinh bất cứ lúc nào. Ông đã thực sự đối diện với điều đó và giữ vững lựa chọn của mình đến phút cuối.

Lời căn dặn “Hãy giữ vững chí khí chiến đấu” vì thế trở thành một trong những câu nói tiêu biểu gắn với người Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng.