TRẦN PHÚ - TỔNG BÍ THƯ ĐẦU TIÊN, NGƯỜI GIỮ VỮNG CHÍ KHÍ CHIẾN ĐẤU

TRẦN PHÚ - TỔNG BÍ THƯ ĐẦU TIÊN, NGƯỜI GIỮ VỮNG CHÍ KHÍ CHIẾN ĐẤU

Năm sinh - mất: 1904 - 1931

Quê quán: Xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh

Danh hiệu: Anh hùng dân tộc; Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam; nhà lý luận và nhà hoạt động cách mạng

Sinh ra trong một gia đình nhà Nho yêu nước, mồ côi cha mẹ từ nhỏ, Trần Phú đã vượt qua hoàn cảnh khắc nghiệt để trở thành một trí thức trẻ giàu nhiệt huyết và sau đó là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng. Chỉ trong một thời gian ngắn hoạt động cách mạng, ông đã tham gia xây dựng tổ chức, trực tiếp khởi thảo Luận cương Chính trị năm 1930 và góp phần đặt nền móng cho công tác tổ chức của Đảng trong những năm đầu. Bị bắt khi mới 26 tuổi và qua đời trong lao tù ở tuổi 27, Trần Phú để lại dấu ấn đặc biệt bởi tinh thần kiên cường và lời nhắn nhủ trước lúc hy sinh: “Hãy giữ vững chí khí chiến đấu”.

T

rần Phú sinh ngày 1 tháng 5 năm 1904 tại phủ Tuy An, tỉnh Phú Yên, trong một gia đình nhà Nho có truyền thống yêu nước. Nguyên quán của ông ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Cha ông là Trần Văn Phổ, một nhà giáo và nhà Nho có tinh thần yêu nước. Tuổi thơ của Trần Phú sớm trải qua nhiều mất mát khi cha mẹ lần lượt qua đời. Tuy hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông vẫn cố gắng học tập và được gửi vào học tại Trường Quốc học Huế. Chính môi trường giáo dục cùng truyền thống quê hương đã góp phần hình thành ở người thanh niên Trần Phú ý thức về đất nước và trách nhiệm của người trí thức trước thời cuộc.

Năm 1922, Trần Phú đỗ đầu kỳ thi Thành Chung tại Trường Quốc học Huế. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm giáo viên Trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh, Nghệ An. Những năm tháng đứng lớp đưa ông đến gần hơn với đời sống của người dân lao động và những trí thức yêu nước ở Trung Kỳ. Ông đọc nhiều tài liệu và báo chí tiến bộ, trong đó có báo Người cùng khổ của Nguyễn Ái Quốc. Từ một người thầy giáo trẻ, Trần Phú bắt đầu tham gia các tổ chức yêu nước và từng bước chuyển sang con đường hoạt động cách mạng.

Năm 1925, Trần Phú tham gia Hội Phục Việt tại Vinh, tổ chức sau đó phát triển thành Tân Việt Cách mạng Đảng. Đây là thời kỳ phong trào yêu nước trong tầng lớp thanh niên trí thức Việt Nam đang có nhiều chuyển biến. Trần Phú không chỉ quan tâm đến việc học tập mà còn tìm kiếm một phương thức mới để đấu tranh cho tương lai của đất nước. Năm 1926, ông được cử sang Quảng Châu, Trung Quốc. Tại đây, ông có dịp tiếp xúc với Nguyễn Ái Quốc, tham gia lớp huấn luyện chính trị và gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Những hoạt động này giúp ông tiếp cận sâu hơn với lý luận cách mạng và phương pháp tổ chức một phong trào chính trị.

Năm 1927, Trần Phú được cử sang Liên Xô học tại Trường Đại học Phương Đông ở Mát-xcơ-va. Trong thời gian học tập, ông tiếp tục nghiên cứu lý luận và tham gia các hoạt động của phong trào cộng sản quốc tế. Năm 1928, ông tham dự Đại hội lần thứ VI Quốc tế Cộng sản. Những năm học tập ở nước ngoài có ảnh hưởng quan trọng đến quá trình hình thành tư duy chính trị và lý luận của Trần Phú. Sau khi hoàn thành việc học, ông tìm đường trở về phương Đông để tiếp tục hoạt động.

Đầu năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập. Sau một thời gian hoạt động ở nước ngoài, tháng 4 năm 1930 Trần Phú trở về nước và được bổ sung vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời. Ông được giao nhiệm vụ quan trọng là nghiên cứu tình hình thực tế và dự thảo Luận cương Chính trị của Đảng. Để hoàn thành công việc, Trần Phú dành thời gian khảo sát tình hình tại nhiều địa phương như Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng, Hòn Gai và Thái Bình, đồng thời trao đổi với các cán bộ hoạt động ở nhiều vùng khác nhau.

Tháng 10 năm 1930, Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương họp tại Hương Cảng, Trung Quốc. Hội nghị thảo luận và thông qua Luận cương Chính trị do Trần Phú dự thảo. Tại hội nghị này, Ban Chấp hành Trung ương chính thức được thành lập và Trần Phú được bầu làm Tổng Bí thư. Ông trở thành Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng khi mới 26 tuổi. Trong hoàn cảnh tổ chức còn non trẻ, phong trào cách mạng đang chịu sự đàn áp mạnh mẽ của chính quyền thuộc địa, nhiệm vụ đặt ra đối với người lãnh đạo rất nặng nề.

Trên cương vị Tổng Bí thư, Trần Phú tập trung vào việc củng cố tổ chức, xây dựng hệ thống cơ sở và triển khai các nghị quyết của Trung ương. Ông chủ trì các cuộc họp của Thường vụ Trung ương vào cuối năm 1930 và đầu năm 1931, đồng thời chủ trì Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ hai tại Sài Gòn vào tháng 3 năm 1931. Hội nghị này bàn về nhiệm vụ trước mắt, công tác tổ chức và tuyên truyền trong bối cảnh phong trào cách mạng đang chịu những đợt khủng bố gắt gao. Những hoạt động đó cho thấy Trần Phú không chỉ được biết đến qua Luận cương Chính trị mà còn trực tiếp tham gia xây dựng tổ chức của Đảng trong giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, thời gian hoạt động của Trần Phú trên cương vị lãnh đạo rất ngắn. Ngày 18 tháng 4 năm 1931, tại một cơ sở hoạt động của Đảng ở Sài Gòn, ông bị thực dân Pháp bắt và đưa về giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Trong nhà tù, ông phải chịu những điều kiện giam giữ khắc nghiệt và sự tra tấn của chính quyền thuộc địa. Dù sức khỏe ngày càng suy yếu, Trần Phú vẫn giữ thái độ kiên cường. Những người cùng thời ghi lại rằng ông không từ bỏ tinh thần đấu tranh ngay cả khi phải đối diện với những ngày cuối cùng của cuộc đời.

Ngày 6 tháng 9 năm 1931, Trần Phú qua đời tại Nhà thương Chợ Quán, Sài Gòn, khi mới 27 tuổi. Trước lúc hy sinh, ông để lại lời nhắn nhủ với các đồng chí: “Hãy giữ vững chí khí chiến đấu”. Chỉ một câu nói ngắn nhưng đã trở thành hình ảnh gắn liền với những ngày cuối đời của Trần Phú, thể hiện tinh thần không khuất phục trước hoàn cảnh và sự đàn áp của nhà tù thuộc địa.

Sau nhiều thập niên, hài cốt Trần Phú được di dời về quê hương Đức Thọ, Hà Tĩnh vào ngày 12 tháng 1 năm 1999. Nơi an nghỉ của ông tại núi Quần Hội, xã Tùng Ảnh, trở thành địa điểm tưởng niệm gắn với cuộc đời và sự nghiệp của vị Tổng Bí thư đầu tiên. Những tư liệu, hiện vật còn lại về Trần Phú cũng được lưu giữ tại các bảo tàng và cơ quan nghiên cứu lịch sử, góp phần tái hiện cuộc đời của một trí thức trẻ đã hoạt động cách mạng trong một giai đoạn đầy biến động.

Cuộc đời Trần Phú chỉ kéo dài 27 năm, nhưng trong những năm tháng ngắn ngủi ấy, ông đã trải qua nhiều vai trò: người học trò vượt khó, người thầy giáo trẻ, nhà hoạt động yêu nước, người học tập lý luận ở nước ngoài và cuối cùng là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng. Dấu ấn của ông gắn với những năm đầu xây dựng tổ chức cách mạng và với Luận cương Chính trị năm 1930. Điều còn lại sâu sắc nhất từ cuộc đời ấy không chỉ là những công việc ông đã thực hiện, mà còn là tinh thần kiên định trước thử thách. “Hãy giữ vững chí khí chiến đấu” vì thế trở thành lời nhắn gửi gắn liền với tên tuổi Trần Phú, một người thanh niên đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho lý tưởng và những điều ông tin tưởng.