TRẦN QUANG KHẢI – “TÔI CÒN SỐNG ĐỂ TRỞ VỀ”

Nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, khi nhắc lại những ngày cuối tháng 4 năm 1975, cựu chiến binh Trần Quang Khải nói một câu rất giản dị nhưng chứa đựng cả một đời người lính: “Tôi còn sống để trở về, điều mà nhiều đồng đội tôi không có được!”

Trần Quang Khải sinh năm 1954, quê Gia Lâm, Hà Nội. Khi đất nước còn chiến tranh, cũng như biết bao thanh niên cùng thế hệ, ông rời quê hương bước vào quân ngũ. Từ một chàng trai miền Bắc, ông trở thành chiến sĩ của Sư đoàn 9, Quân đoàn 4 và có mặt trên chiến trường miền Nam. Những năm tháng quân ngũ đưa người lính trẻ đi qua một thế giới hoàn toàn khác với cuộc sống bình yên nơi quê nhà. Đó là những cuộc hành quân dài, những đêm ngủ giữa rừng, những bữa ăn vội vàng và những trận đánh mà sự sống với cái chết đôi khi chỉ cách nhau trong khoảnh khắc.

Đến tháng 4 năm 1975, cục diện chiến trường thay đổi từng ngày. Tây Nguyên được giải phóng, rồi Huế, Đà Nẵng. Những người lính hiểu rằng trận quyết chiến cuối cùng đang đến gần. Trong đội hình Quân đoàn 4, Trần Quang Khải cùng đồng đội tiến về hướng Sài Gòn. Trên hành trình ấy, Bình Dương trở thành một trong những vùng đất in đậm trong ký ức của ông. Những đêm giữa rừng, bộ đội vừa phải tranh thủ nghỉ ngơi vừa luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu. Không ai biết một trận pháo kích có thể xảy đến lúc nào, cũng không ai dám chắc rằng người đang nằm cạnh mình đêm nay sẽ còn cùng mình bước tiếp vào sáng hôm sau.

Chiến tranh càng gần ngày kết thúc, những người lính càng cảm nhận rõ hòa bình đang ở phía trước. Nhưng cũng chính lúc ấy, cái chết vẫn hiện diện. Trong ký ức của Trần Quang Khải, có những trận pháo kích từ căn cứ Đồng Dù diễn ra dữ dội. Tiếng nổ xé tan sự yên tĩnh của chiến trường, đất đá tung lên, những người lính phải nhanh chóng tìm vị trí tránh đạn rồi lại tiếp tục nhiệm vụ. Ông đã chứng kiến những người đồng đội hy sinh ngay bên mình, có khi khoảng cách giữa sự sống và cái chết chỉ là một hơi thở.

Điều đau đớn nhất đối với người lính không chỉ là nhìn thấy đồng đội ngã xuống, mà còn là biết rằng ngày chiến thắng đã rất gần. Những chàng trai ấy đã vượt qua biết bao năm tháng chiến tranh, đã đi gần hết con đường, nhưng cuối cùng lại không thể bước qua những ngày cuối cùng để nhìn thấy đất nước hòa bình. Có người trước trận đánh vẫn còn kể chuyện quê nhà, vẫn nhắc đến cha mẹ, anh em, vẫn mong một ngày được trở về. Thế rồi sau tiếng bom, tiếng pháo, người bạn ấy không còn đứng trong đội hình nữa.

Trần Quang Khải và những người còn sống không có nhiều thời gian để dừng lại. Chiến dịch vẫn tiếp tục. Mệnh lệnh tiến về Sài Gòn đã được phát ra và từng đơn vị phải hoàn thành nhiệm vụ của mình. Nỗi đau mất đồng đội được người lính giữ lại trong lòng. Họ tiếp tục hành quân, tiếp tục chiến đấu, bởi phía trước không chỉ là một thành phố cần được giải phóng mà còn là khát vọng thống nhất đất nước mà cả một thế hệ đã chờ đợi quá lâu.

Những ngày cuối tháng 4 năm ấy trôi qua trong một nhịp độ đặc biệt. Người lính có thể vừa trải qua một đêm gần như không ngủ, sáng hôm sau lại tiếp tục di chuyển. Mệt mỏi là có thật, sợ hãi cũng là cảm xúc rất con người, nhưng phía trên tất cả là quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Họ hiểu rằng mỗi con đường được mở, mỗi vị trí được vượt qua sẽ đưa đội hình tiến gần hơn đến Sài Gòn và đưa đất nước tiến gần hơn đến ngày thống nhất.

Rồi ngày 30 tháng 4 năm 1975 cũng đến. Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, Sài Gòn được giải phóng, cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc. Với những người lính đã sống qua những ngày cuối cùng ấy, niềm vui chiến thắng không chỉ là tiếng reo mừng. Đó còn là khoảnh khắc họ nhận ra rằng từ ngày mai mình sẽ không phải bước vào thêm một trận đánh nào nữa. Sau nhiều năm, người lính cuối cùng cũng có thể nghĩ đến hai chữ “trở về”.

Nhưng trở về cũng là lúc người lính nhận ra đội hình của mình đã thiếu đi biết bao gương mặt. Có những người bạn từng chia nhau một bữa cơm, từng nằm cạnh nhau giữa rừng, từng hẹn ngày hòa bình sẽ cùng về thăm quê, giờ đã mãi mãi nằm lại trên chiến trường. Người sống trở về với gia đình, còn người hy sinh chỉ có thể trở về qua những lá thư, những kỷ vật hoặc một dòng tên trên bia tưởng niệm.

Trần Quang Khải là một trong những người may mắn sống sót. Ông trở về quê hương, bước ra khỏi chiến tranh và sống tiếp cuộc đời của một cựu chiến binh. Năm tháng trôi qua, người chiến sĩ trẻ năm 1975 dần trở thành người lính già. Nhưng những gì xảy ra trong những ngày cuối của Chiến dịch Hồ Chí Minh vẫn không biến mất. Năm mươi năm sau, ông vẫn nhớ những đêm ở Bình Dương, những trận pháo kích, những người đồng đội đã ngã xuống và cảm giác của một người lính khi nhận ra mình còn sống để chứng kiến hòa bình.

Bởi vậy, câu nói “Tôi còn sống để trở về, điều mà nhiều đồng đội tôi không có được” không đơn thuần là lời kể về sự may mắn của một người lính. Đằng sau đó là lòng biết ơn dành cho những người đã không trở về và cũng là trách nhiệm của người còn sống phải kể lại câu chuyện của họ.

Ngày hôm nay, những vùng đất Trần Quang Khải từng hành quân qua đã đổi khác. Bình Dương của chiến trường năm xưa đã trở thành vùng đô thị phát triển; những thế hệ sinh ra sau chiến tranh được học tập, làm việc và xây dựng tương lai trong hòa bình. Nhưng phía sau cuộc sống bình thường ấy là một quá khứ mà những nhân chứng như ông vẫn đang gìn giữ.

Câu chuyện của cựu chiến binh Trần Quang Khải vì thế không chỉ kể về một người lính đã sống sót qua chiến tranh. Đó còn là câu chuyện về những người đã không có cơ hội trở về. Họ đã dừng lại ở tuổi mười tám, đôi mươi để những thế hệ sau được tiếp tục tuổi trẻ của mình trong hòa bình.

Năm mươi năm sau, người lính năm xưa vẫn nhớ đồng đội. Và có lẽ, cách đẹp nhất để thế hệ hôm nay tri ân những người đã đi qua thời hoa lửa chính là biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm và không bao giờ quên rằng cuộc sống mình đang có đã từng là ước mơ của biết bao người lính giữa chiến trường.