Trần Quang Khải và hào khí khúc ca "Chương Dương Độ"

Trần Quang Khải (1241 - 1294), tước hiệu Chiêu Minh Đại Vương, là con trai thứ ba của vua Trần Thái Tông. Ông là một hoàng thân quốc thích nổi tiếng văn võ song toàn, một danh tướng kiệt chiến và là một nhà thơ lớn dưới triều đại nhà Trần, đóng vai trò trụ cột trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai và thứ ba.

Không chỉ thông minh hiếu học, am hiểu tường tận sử sách, kinh điển và thành thạo nhiều ngoại ngữ, Trần Quang Khải còn là một vị tướng cầm quân vô cùng dũng mãnh trên chiến trường. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai (1285), sau những chiến lược rút lui bảo toàn lực lượng, ông cùng các vương hầu trực tiếp chỉ huy đạo quân chủ lực mở cuộc phản công thần tốc đánh vào bến Chương Dương và Hàm Tử. Trận chiến diễn ra vô cùng quyết liệt, đập tan hoàn toàn các cứ điểm trọng yếu của giặc, giải phóng kinh thành Thăng Long.

Ngay sau đại thắng mùa hè năm 1285, trong niềm vui hân hoan khải hoàn ca, Trần Quang Khải đã sáng tác bài thơ Tụng giá hoàn kinh sư (Phò giá về kinh) bất hủ:

“Chương Dương độ cáo tiệp,

Hàm Tử quan thu cơ.

Thái bình tu trí lực,

Vạn cổ thử giang sơn.”

(Chương Dương cướp giáo giặc,

Hàm Tử bắt quân thù.

Thái bình nên gắng sức,

Non sông ấy ngàn thu.)

Sau khi chiến tranh kết thúc, ông tiếp tục giữ chức Tể tướng, hết lòng phò tá triều đình, dung hòa các mối quan hệ trong hoàng tộc để củng cố khối đại đoàn kết quốc gia. Cuộc đời và sự nghiệp của Trần Quang Khải là biểu tượng rực rỡ cho trí tuệ uyên bác, tài thao lược quân sự và tấm lòng son sắt vì non sông đất nước của bậc tôn thất nhà Trần.