TRẦN QUỐC HOÀN - VỊ TƯỚNG KHÔNG QUÂN HÀM, NGƯỜI GIỮ HỒN AN NINH

Nếu lực lượng Công an nhân dân được ví như “lá chắn thép”, “thanh bảo kiếm” bảo vệ Đảng, Nhà nước và Nhân dân, thì xin được gọi Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn chính là người nghệ nhân lão luyện, đã dồn hết tâm huyết, trí tuệ và sinh mệnh để tôi luyện vũ khí ấy sắc bén, vững vàng.

Người con của quê hương xứ Nghệ (1) - người thợ rèn tài ba ấy từng bước vượt qua lửa đỏ, nước lạnh của thử thách cách mạng, kiên cường dấn thân giữa hiểm nguy để xây dựng nên một lực lượng Công an vững mạnh, trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân.

Năm 1942 - Nhà tù Sơn La. Trong chốn lao tù khắc nghiệt, nơi gông cùm xiềng xích trói buộc thân thể nhưng không thể kìm hãm tinh thần cách mạng, những người cộng sản như Trần Quốc Hoàn, Văn Tiến Dũng, Hoàng Tùng,… vẫn nuôi dưỡng hoài bão lớn lao. Nhà báo Hoàng Tùng nhớ lại: “Đồng chí Văn Tiến Dũng thích làm lính, tôi thích viết báo, còn Trần Quốc Hoàn thích làm gián điệp”. Những ước mơ ấy không nhằm thỏa mãn cá nhân, mà là khát vọng hiến dâng trọn đời cho lý tưởng cách mạng.

Sống giữa địa ngục trần gian, được kề vai cùng những chiến sĩ kiên trung như Nguyễn Lương Bằng, Trần Huy Liệu, Tô Hiệu…, Trần Quốc Hoàn đã biến gian khổ thành lò luyện ý chí, biến chốn tù đày thành trường học cách mạng. Những ngày tháng ấy rèn đúc nên khí chất của người chiến sĩ an ninh đầu tiên.

Với vai trò Bí thư Chi bộ nhà tù Sơn La, đồng chí Trần Quốc Hoàn đã lãnh đạo tổ chức chính trị bên trong khám đường, tranh thủ thời cơ “hợp tác” với Pháp để chống Nhật, thực chất là tìm cơ hội thoát khỏi lao tù. Tháng 3/1945, trong tình hình đặc biệt, đồng chí cùng Chi ủy tổ chức giải thoát thành công gần 200 cán bộ tù chính trị, không tốn một viên đạn, để kịp thời trở về với phong trào cách mạng.

Vượt khỏi tù đày, Trần Quốc Hoàn dấn thân ngay vào phong trào kháng chiến. Tại mặt trận Thủ đô, ông sát cánh cùng các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Vương Thừa Vũ, chỉ đạo chuẩn bị lực lượng, tổ chức chiến đấu trong 60 ngày đêm lịch sử tại Liên khu I. Chính ông là người chỉ đạo cho nổ nhà máy điện Yên Phụ - hiệu lệnh khai hỏa toàn quốc kháng chiến ngày 19/12/1946.

Chiến sự khốc liệt, ông vẫn trực tiếp vào chiến trường thăm hỏi, động viên cán bộ, chiến sĩ, tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho những người “quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Năm 1949, trên cương vị Bí thư Đặc Khu ủy Hà Nội, đồng chí Trần Quốc Hoàn chuyển hướng hoạt động cách mạng, đề xuất chủ trương xây dựng tổ chức quần chúng trong lòng địch. Nhận định sắc bén về công tác vận động, ông đã nhấn mạnh: “Mọi cán bộ Đảng, Chính quyền, Đoàn thể, Quân sự, Công an đều phải làm công tác quần chúng” - một quan điểm chiến lược đã tạo bước ngoặt cho phong trào kháng chiến tại đô thành.

Tư duy an ninh bén nhạy của ông dần được khẳng định qua những chiến dịch đặc biệt. Dưới sự chỉ đạo của ông, các hoạt động rải truyền đơn, phá hoại cơ sở địch, triệt phá nội gián được tiến hành hiệu quả. Đặc biệt, ông thành lập Ban địch tình - tiền thân của hệ thống tình báo phân tích sau này - và trực tiếp tham dự các cuộc họp.

Năm 1952, Bộ Chính trị quyết định điều động đồng chí Trần Quốc Hoàn làm Giám đốc Nha Công an Trung ương. Đây là bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của ông và cũng là thời khắc định hình bộ mặt hiện đại của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam.

Ngay sau đó, ông chỉ đạo xử lý thành công chuyên án TN25 - vụ gián điệp biệt kích lớn nhất thời kháng chiến chống Pháp. Ông vận dụng chiến thuật “lấy địch đánh địch”, dùng người của địch làm đòn bẩy phá tan mạng lưới GCMA - lực lượng biệt kích Pháp - và góp phần quan trọng vào chiến thắng Điện Biên Phủ.

Tháng 9/1954, ông được giao nhiệm vụ làm Bí thư Thành ủy Hà Nội lần thứ ba, chỉ đạo tiếp quản Thủ đô. Việc tiếp quản không đơn thuần là bàn giao hành chính, mà là một cuộc đấu trí giữa cách mạng và thực dân. Ông đã chỉ đạo tổ chức huấn luyện tiếp quản, bảo vệ an toàn các cơ sở vật chất, trật tự trị an và an toàn tuyệt đối cho Hồ Chủ tịch cùng các lãnh đạo cao cấp.

Ngày 10/10/1954, Hà Nội rợp cờ hoa đón chào đoàn quân giải phóng. Thành ủy Hà Nội do đồng chí Trần Quốc Hoàn đứng đầu đã tổ chức thành công công cuộc tiếp quản Thủ đô, được Bác Hồ đặc biệt biểu dương. Chính phủ tặng ông Huân chương Lao động hạng Nhất.

Ngay từ những năm đầu hoạt động cách mạng, đồng chí Trần Quốc Hoàn đã sớm được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng, dìu dắt. Giữa hai người hình thành mối quan hệ đặc biệt không chỉ trên phương diện công việc mà còn là sự gắn bó tình cảm sâu sắc.