Trần Quốc Toản – Khi tuổi trẻ đứng lên trước cả người lớn

Người kể: Phạm Ngũ Lão – vị tướng lừng danh thời Trần, người từng chiến đấu cùng Quốc Toản, chứng kiến tất cả, sau này kể lại cho con cháu và được ghi vào sách sử.

Tôi là Phạm Ngũ Lão. Tôi gặp Trần Quốc Toản khi cậu bé mới mười hai tuổi. Nhiều người nói cậu còn nhỏ, chưa hiểu chuyện đời. Nhưng tôi thấy điều khác: trong khi nhiều người lớn tuổi còn do dự, sợ hãi, cậu bé ấy đã biết đặt nước lên trên cả mạng sống mình. Đây là câu chuyện thật, đúng như tôi đã chứng kiến từ đầu đến cuối.

I. Cậu bé ôm trái cam khi giặc đến

Năm 1282, tin tức lan đến kinh đô Thăng Long: quân Nguyên – đế chế hùng mạnh nhất thế giới bấy giờ, đang chuẩn bị kéo hàng trăm nghìn quân, hàng nghìn chiến thuyền xâm nhập nước ta. Triều đình họp bàn, có người đề nghị cống vàng bạc, xin giặc lui. Vua Trần mời các quan, các vương đến hỏi ý kiến, nhiều người im lặng, không dám nói.

Lúc đó, Trần Quốc Toản – con của Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc, mới mười ba tuổi, bước ra. Cậu bé nhỏ, gầy, mặt còn non nớt, giơ hai tay ôm một trái cam to, bước đến trước ngai vàng. Vua hỏi:

– Cháu có điều gì muốn nói?

Quốc Toản ngẩng đầu, nói rõ ràng:

"Bệ hạ! Nếu ta cống vàng bạc lần này, họ sẽ đòi lần sau. Đến khi không còn gì để cống, thì nước ta mất, dân ta thành nô lệ. Tại sao người lớn trong triều chỉ nghĩ giữ mạng sống, không nghĩ giữ nước? Con còn nhỏ, không được cầm binh, nhưng con xin được đứng ở tiền tuyến, nhìn giặc để biết mặt kẻ thù!"

Lời cậu nói làm cả triều đình im lặng, nhiều người xấu hổ. Vua cảm động, ban cho cậu chiếc gươm vàng, phong làm Quốc Hầu, dù cậu chưa đủ tuổi làm quan.

II. Tập hợp quân – "Ai yêu nước, hãy theo tôi!"

Trần Quốc Toản về nhà, không ngồi yên. Cậu mở kho lương thực, chia cho người nghèo; bán của cải, mua vũ khí; tập hợp thanh niên cùng trang lứa, những người cũng muốn đứng lên giữ nước. Người ta cười:

– Cậu bé mà cũng muốn đánh giặc? Đợi lớn đi đã!

Cậu không tức giận, chỉ trả lời:

"Khi giặc đến, ai cũng có thể chết. Lớn hay nhỏ, có khác gì? Chỉ có điều: chết cho nước, hay sống mà thấy nước bị chiếm? Tôi chọn chết cho nước."

Chỉ trong thời gian ngắn, đã có hơn nghìn thanh niên đến theo cậu. Họ tự trang bị vũ khí, tự tập luyện, dưới sự chỉ huy của cậu bé mười bốn tuổi. Mỗi buổi sáng, Quốc Toản đứng trước đội quân, nói:

"Chúng ta chưa mạnh, chưa nhiều, nhưng chúng ta có một điều giặc không có: đó là ta chiến đấu trên chính đất nước của cha ông ta. Đất nước này sinh ra ta, nuôi ta – ta phải bảo vệ nó dù phải hy sinh tính mạng."

III. Trận chiến Hàm Tử – Xông vào giữa trận địch

Năm 1285, quân Nguyên xâm nhập lần thứ hai. Họ chiếm kinh đô Thăng Long, triều đình rút về Thanh Hóa, tình thế vô cùng hiểm nghèo. Trần Quốc Toản dẫn quân đi gặp đại quân của Trần Hưng Đạo, xin ra trận trước nhất. Trần Hưng Đạo khuyên:

– Cháu còn nhỏ, hãy ở lại hậu phương, chờ người lớn đánh đã.

Quốc Toản nắm chặt gươm, trả lời:

"Cháu được phong hầu, nhận lộc nước. Khi nước có nạn, cháu ngồi yên thì có lỗi với tổ tiên. Cháu xin đi trước, dù chết cũng không hối hận!"

Trận Hàm Tử diễn ra quyết liệt. Quân địch đông gấp nhiều, hùng mạnh, cậy thế xông tới. Quốc Toản dẫn đội quân thanh niên xông vào giữa trận địch, cầm gươm chém giết liên tục. Máu chảy đỏ áo, tay cầm gươm mỏi rụng nhưng không hề lùi bước. Binh sĩ thấy vị tướng nhỏ tuổi mà dũng cảm như vậy, ai cũng phấn khích, chiến đấu dũng cảm gấp bội. Quân ta đánh bại đội chủ lực giặc, mở đường thắng lợi.

IV. Ra đi khi chưa đầy mười sáu tuổi

Trong trận chiến đó, Trần Quốc Toản bị mũi tên địch bắn trúng. Trước khi ngã xuống, cậu vẫn đứng thẳng, chỉ về phía quân giặc, nói với những người bên cạnh:

"Tôi chưa thấy nước được yên, chưa thấy giặc bị đuổi ra khỏi bờ cõi… Tiếp tục đi, đừng để nước mất! Đừng để tôi chết vô ích!"

Cậu ra đi khi mới mười lăm tuổi, chưa đầy mười sáu – độ tuổi mà ngày nay các em còn đi học, còn được cha mẹ chăm sóc. Cậu chưa có gia đình, chưa có con cái, chưa được hưởng một ngày yên bình. Nhưng cậu đã chọn đứng lên, khi nhiều người còn do dự.

V. Tên tuổi sống mãi với non sông

Kể đến đây, Phạm Ngũ Lão ngừng lại, tay run nhẹ, rồi nói tiếp:

"Sau này, chúng ta thắng giặc ba lần, giữ vững độc lập cho đất nước. Mỗi khi cầm cờ thắng, tôi đều nghĩ đến Quốc Toản. Cậu không được thấy ngày thắng, nhưng cậu đã cho chúng ta một điều quý giá hơn vàng: đó là dám đứng lên, dù mình còn nhỏ, dù mình yếu, dù mọi người còn sợ hãi.

Người ta nói: tuổi trẻ chưa hiểu chuyện đời. Nhưng Trần Quốc Toản đã chứng minh: không cần nhiều tuổi, không cần cao chức, không cần giàu có – chỉ cần có một trái tim thật lòng yêu nước, thì đủ để làm nên điều vĩ đại. Ngàn năm sau, khi các em học về cậu, hãy nhớ: yêu nước không chờ lớn mới làm được."