TRẬN RẠCH GẦM - XOÀI MÚT (1785)

I. Hoàn cảnh lịch sử và âm mưu xâm lược của quân Xiêm

​Những năm cuối thế kỷ XVIII, tình hình Đàng Trong rơi vào cảnh loạn lạc do sự suy yếu của chính quyền chúa Nguyễn cùng những biến động dữ dội từ phong trào nông dân Tây Sơn. Lợi dụng tình hình này, Nguyễn Ánh – kẻ đang tìm mọi cách khôi phục lại cơ nghiệp của họ Nguyễn – đã không ngần ngại cầu viện quân nước ngoài.

​Tháng 7 năm 1784, vua Xiêm (Thái Lan) là Phra Phutthayotfa Chulalok (Rama I) đã phái hai tướng Chiêu Thư Sương và Suy Đạt chỉ huy một đội quân khổng lồ gồm 5 vạn thủy bộ binh cùng hàng trăm chiến thuyền lớn, phối hợp với lực lượng của Nguyễn Ánh ồ ạt kéo vào xâm lược nước ta.

​Dưới danh nghĩa "giúp chúa Nguyễn khôi phục ngôi báu", quân Xiêm thực chất mang dã tâm cướp bóc, tàn phá dã man vùng đất Gia Định. Đi đến đâu, chúng đốt phá nhà cửa, cướp đoạt tài sản, hãm hiếp phụ nữ và tàn sát đẫm máu dân thường vô tội. Trước tình hình hiểm nghèo đó, đà tiến công của giặc đe dọa nghiêm trọng nền độc lập chủ quyền và sự bình yên của nhân dân Nam Bộ.

​Đứng trước họa ngoại xâm, vào cuối năm 1784, đầu năm 1785, lãnh tụ kiệt xuất Nguyễn Huệ đã nhận lệnh từ vua Thái Tôn (Nguyễn Nhạc), thống lĩnh một đạo đại quân thủy bộ từ Phú Xuân (Thuận Hóa) nam tiến nhằm tiêu diệt hoàn toàn mối họa xâm lăng.

​II. Diễn biến trận chiến: Trận địa mai phục hoàn hảo trên sông Tiền

​Khi tiến vào đến Gia Định, Nguyễn Huệ đã trực tiếp đi khảo sát thực địa rất kỹ lưỡng và chọn khúc sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút (nay thuộc địa phận tỉnh Tiền Giang) làm trận địa quyết chiến với giặc. Đây là một đoạn sông có địa hình vô cùng hiểm trở và đắc địa cho lối đánh thủy chiến:

​Sông rộng, dòng nước chảy xiết vào mùa nước rút.

​Hai bên bờ sông có nhiều cù lao (cù lao Thới Sơn,...), hệ thống kênh rạch chằng chịt và đặc biệt là hai cửa Rạch Gầm và Xoài Mút ăn sâu vào đất liền, rất thích hợp để giấu thủy quân và đại bác mai phục.

​1. Chiến thuật "nhử hổ vào tròng"

​Biết quân Xiêm vốn kiêu ngạo vì thắng vài trận nhỏ trước đó, lại chủ quan xem thường lực lượng Tây Sơn, Nguyễn Huệ đã dùng kế "dương đông kích tây" và "vườn không nhà trống".

​Ông ra lệnh cho quân sĩ giả vờ thua chạy, bỏ lại nhiều của cải, vàng bạc và thuyền bè để dụ quân địch đuổi theo sâu vào trận địa mai phục sẵn. Tướng giặc là Chiêu Thư Sương vì ham công danh và của cải, lại thêm sự xúi giục của Nguyễn Ánh, đã thúc ép toàn bộ đại quân thủy bộ lao theo truy đuổi mà không mảy may nghi ngờ.

​2. Trận quyết chiến chớp nhoáng (Sáng ngày 19/1/1785 - Rằm tháng Chạp năm Giáp Thìn)

​Khi đoàn thuyền chiến khổng lồ của quân Xiêm lọt thỏm vào đoạn sông Rạch Gầm - Xoài Mút, thời cơ tiêu diệt địch đã chín muồi. Từ các nhánh sông nhỏ, cù lao và hai bên bờ, theo lệnh của Nguyễn Huệ, toàn bộ hỏa lực và thủy quân Tây Sơn bất ngờ đồng loạt đổ ra đánh úp.

​Khóa chặt hai đầu: Các đội thuyền chiến của Tây Sơn từ thượng lưu và hạ lưu đánh ập lại, khóa chặt đường lui và đường tiến của địch, biến dòng sông thành một cái bẫy khổng lồ không lối thoát.

​Hỏa lực áp đảo: Hàng loạt đại bác bố trí trên bờ và trên các chiến thuyền lớn của Tây Sơn đồng loạt khai hỏa, dội bão đạn xuống đội hình dày đặc của quân Xiêm. Cùng lúc đó, các chiến thuyền nhỏ, linh hoạt của ta lao thẳng vào đội hình địch, áp sát giáp lá cà, dùng giáo dài, mác nhọn và hỏa công thiêu rụi thuyền giặc.

​Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt nhưng kết cục đã được định đoạt chỉ trong một thời gian ngắn. Quân Xiêm hoàn toàn bất ngờ trước đòn phản công sấm sét, không kịp trở tay. Hàng trăm chiến thuyền bị bắn chìm hoặc cháy rụi, xác quân thù trôi đầy mặt sông.

​III. Kết quả và ý nghĩa lịch sử to lớn

​1. Chiến thắng toàn diện

​Chỉ trong vòng một ngày chiến đấu, toàn bộ 5 vạn quân thủy bộ của Xiêm đã bị tiêu diệt gần như hoàn toàn. Sách sử ghi lại rằng:

​Hơn 4 vạn quân Xiêm tử trận hoặc chết đuối.

​Toàn bộ hơn 300 chiến thuyền cùng kho tàng vũ khí bị đánh chìm và thiêu rụi thành tro bụi.

​Tướng giặc là Chiêu Thư Sương và Suy Đạt hốt hoảng cùng tàn quân (chỉ còn vài nghìn người) tháo chạy theo đường bộ qua chân Lạp (Campuchia) trốn về nước trong tư thế hồn xiêu phách lạc.

​Nguyễn Ánh may mắn thoát chết, phải trốn chạy ra đảo Phú Quốc rồi bôn ba sang Xiêm cầu viện tiếp.

​2. Tầm vóc lịch sử của chiến thắng

​Đập tan âm mưu thôn tính: Trận Rạch Gầm - Xoài Mút đã đè bẹp hoàn toàn ý chí xâm lược của vương quốc Xiêm đối với nước ta trong một thời gian dài, bảo vệ vững chắc nền độc lập và sự toàn vẹn lãnh thổ ở phương Nam.

​Đỉnh cao nghệ thuật quân sự: Đây là một trong những trận thủy chiến lớn nhất và hiển hách nhất trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta. Nó khẳng định tài năng quân sự lỗi lạc, thiên tài chiến lược và nghệ thuật chớp thời cơ nhạy bén của anh hùng Nguyễn Huệ (việc tận dụng địa hình hiểm trở, nghệ thuật mai phục, hỏa công kết hợp hỏa lực mạnh).

​Khẳng định uy thế của phong trào Tây Sơn: Chiến thắng này không chỉ củng cố vững chắc chính quyền Tây Sơn ở đàng Nam mà còn tô thắm thêm truyền thống hào hùng của dân tộc trong việc bảo vệ non sông bờ cõi.

​IV. Bài học lịch sử cho thế hệ mai sau

​Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, vang âm của tiếng súng trận Rạch Gầm - Xoài Mút trên dòng sông Tiền lịch sử vẫn còn nguyên giá trị. Trận chiến ấy để lại cho hậu thế những bài học vô giá:

​Tinh thần chủ động và mưu lược: Trong mọi hoàn cảnh khó khăn, sự sáng suốt, linh hoạt trong cách đánh ("biết người biết ta", dùng mưu để thắng lực lượng mạnh hơn) là chìa khóa của thành công.

​Sức mạnh của lòng dân và sự đoàn kết: Sự đồng lòng giữa quân và dân Đàng Trong chính là bức tường thành vững chắc nhất giúp đánh bại mọi kẻ thù xâm lược dù hung hãn đến đâu.

​Trận Rạch Gầm - Xoài Mút mãi mãi là một mốc son chói lọi, tượng trưng cho ý chí bất khuất, tinh thần tự chủ và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.