Trần Sâm – Vị tướng tài năng, người cán bộ liêm chính suốt đời vì nước, vì dân

Trong lịch sử cách mạng và Quân đội nhân dân Việt Nam, Trần Sâm – Thượng tướng là một trong những vị tướng trưởng thành từ những năm tháng đấu tranh gian khổ của cách mạng. Hơn 70 năm hoạt động, ông từng đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong quân đội và Nhà nước, từ người chiến sĩ giao liên, cán bộ chỉ huy ở chiến trường Quảng Trị đến Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Tổng Tham mưu trưởng và Bộ trưởng Bộ Vật tư. Ở bất cứ vị trí nào, ông cũng được đồng chí, đồng đội nhớ đến bởi sự tận tụy, liêm chính, giản dị và hết lòng vì công việc chung.

Từ người giao liên bí mật đến người chiến sĩ cách mạng

Trần Sâm tên khai sinh là Trần Hầu, sinh ngày 5/4/1918 tại làng Duân Kinh, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, trong một gia đình nông dân, thợ thủ công giàu truyền thống yêu nước. Trước năm 1945, trong quá trình hoạt động cách mạng, ông từng sử dụng các bí danh Trần Bá, Trần Sam.

Khoảng năm 1938, khi mới 20 tuổi, Trần Sâm bắt đầu hoạt động cách mạng và đến tháng 3/1939 được kết nạp vào Đảng. Ông làm nhiệm vụ giao liên bí mật, vận chuyển tài liệu và đưa đón cán bộ trên tuyến đường từ miền Trung vào Nam Bộ. Công việc tưởng như âm thầm nhưng luôn tiềm ẩn hiểm nguy, bởi chỉ một sơ suất cũng có thể khiến cả mạng lưới hoạt động bị bại lộ.

Tháng 11/1939, ông bị thực dân Pháp bắt. Dù bị tra tấn và tìm mọi cách khai thác thông tin, người chiến sĩ trẻ vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục trước kẻ thù. Ông bị kết án 5 năm tù và đày lên Buôn Ma Thuột.

Những năm tháng trong nhà tù thực dân không thể làm thay đổi lý tưởng của người thanh niên Quảng Trị. Ra tù năm 1943, ông nhanh chóng tìm cách liên lạc với tổ chức và tiếp tục hoạt động cách mạng.

Người góp phần giành chính quyền ở Quảng Trị

Năm 1945, khi thời cơ cách mạng đến, Trần Sâm tham gia lãnh đạo phong trào giành chính quyền tại Quảng Trị. Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, ông được cử làm Ủy viên Ủy ban Kháng chiến tỉnh Quảng Trị.

Cũng trong thời gian này, cái tên Trần Sâm chính thức gắn với ông. Khi tham gia Ủy ban Kháng chiến tỉnh Quảng Trị, có hai người cùng mang tên “Sam”. Để thuận tiện trong giao tiếp, tổ chức đề nghị ông đổi chữ “a” thành “â”, từ đó cái tên Trần Sâm được sử dụng cho đến cuối đời.

Tháng 8/1945, Chi đội Giải phóng quân Thiện Thuật được thành lập tại Quảng Trị, sau đổi tên thành Trung đoàn 95. Đầu năm 1946, Trần Sâm được giao làm Chính ủy Trung đoàn, cùng Trung đoàn trưởng Hùng Việt chỉ huy chiến đấu bảo vệ quê hương Quảng Trị.

Người chỉ huy giữa những ngày chiến đấu ác liệt

Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp là thời kỳ vô cùng gian khổ. Quân đội ta còn non trẻ, trang bị thiếu thốn, trong khi đối phương có lực lượng và vũ khí vượt trội.

Ngày 8/3/1947, Trung đoàn trưởng Hùng Việt hy sinh trong một tai nạn khi cùng chiến sĩ chế tạo mìn từ quả đạn 75mm. Để giữ bí mật, ổn định tư tưởng bộ đội và không để địch biết người chỉ huy đã hy sinh, Trần Sâm đã tập chữ ký của Hùng Việt để tiếp tục ra lệnh cho các đơn vị. Trong nhiều tháng, quân Pháp không biết sự thật, còn cán bộ, chiến sĩ trong Trung đoàn vẫn tin rằng Trung đoàn trưởng Hùng Việt đang chỉ huy.

Sau đó, Trần Sâm được giao giữ chức Trung đoàn trưởng kiêm Chính ủy Trung đoàn 95, trực tiếp chỉ huy chiến đấu ở thị xã Quảng Trị và Mặt trận Đường 9.

Đó là một giai đoạn đặc biệt trong cuộc đời người cán bộ trẻ: vừa phải tổ chức chiến đấu, vừa giữ vững tinh thần bộ đội, vừa bảo đảm bí mật trước sự truy lùng của đối phương.

Từ chiến trường Quảng Trị đến những trọng trách lớn

Từ năm 1950, sự nghiệp quân sự của Trần Sâm tiếp tục có những bước phát triển quan trọng. Ông từng giữ nhiều chức vụ như Phân khu phó Phân khu Bình Trị Thiên, Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 4, Cục trưởng Cục Quân lực – Bộ Tổng Tham mưu, Phó Chủ nhiệm kiêm Tham mưu trưởng Tổng cục Hậu cần và Cục trưởng Cục Nghiên cứu kỹ thuật.

Tháng 8/1959, ông được phong quân hàm Thiếu tướng.

Đến tháng 3/1961, Trần Sâm giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ năm 1963, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách như Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Tổng Tham mưu trưởng, Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần và sau đó là Phó Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật.

Tháng 4/1974, ông được phong quân hàm Trung tướng, và đến tháng 1/1986 được phong quân hàm Thượng tướng.

Bộ trưởng Bộ Vật tư và người cán bộ làm kinh tế sau chiến tranh

Sau ngày đất nước thống nhất, Trần Sâm tiếp tục được giao những nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc xây dựng đất nước.

Tháng 7/1976, ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Vật tư, giữ cương vị này đến tháng 8/1982. Ông đồng thời tham gia Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV và là đại biểu Quốc hội các khóa III, V, VII.

Từ năm 1982 đến năm 1986, ông tiếp tục đảm nhiệm chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Chủ nhiệm Tổng cục Xây dựng kinh tế.

Đây là giai đoạn đất nước bước vào công cuộc khắc phục hậu quả chiến tranh, xây dựng kinh tế và củng cố quốc phòng. Trần Sâm từ một người chỉ huy quân sự tiếp tục tham gia vào những nhiệm vụ kinh tế, hậu cần và xây dựng đất nước.

Một vị tướng tài năng nhưng sống giản dị, liêm chính

Đằng sau những chức vụ cao và quân hàm Thượng tướng, Trần Sâm được đồng chí, đồng đội nhớ đến trước hết bởi tính cách giản dị, gần gũi và liêm chính.

Báo Quân đội nhân dân dẫn lại hồi ức của Trung tướng Nguyễn Mạnh Đẩu, con rể của ông, cho biết Trần Sâm được người thân nhìn nhận là một người cộng sản kiên trung, vị tướng tài đức, giản dị, liêm khiết và giàu lòng nhân hậu.

Với cấp dưới, ông không chỉ quan tâm đến công việc mà còn chú ý đến cuộc sống thường ngày của cán bộ, chiến sĩ. Những câu chuyện nhỏ về sự quan tâm của ông đối với cấp dưới cho thấy phía sau hình ảnh một vị tướng là một con người giàu tình cảm, luôn coi trọng đồng đội.

Có lẽ chính sự kết hợp giữa tầm nhìn của một người chỉ huy và sự gần gũi của một người đồng đội đã khiến Trần Sâm nhận được sự kính trọng của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ.

Một gia đình mang nặng những mất mát của chiến tranh

Chiến tranh không chỉ để lại dấu ấn trong sự nghiệp của Trần Sâm mà còn in sâu vào chính gia đình ông.

Trong kháng chiến chống Pháp, nhiều anh em của ông cùng tham gia quân đội. Ba người em trai của Trần Sâm là Trần Phán, Trần Thống và Trần Thừa lần lượt hy sinh trong chiến tranh. Những mất mát liên tiếp ấy khiến gia đình ông chịu tổn thất vô cùng lớn.

Nhưng chính từ những mất mát ấy, hình ảnh người cán bộ cách mạng Trần Sâm càng gắn bó với quê hương và đồng đội. Ông hiểu rất rõ giá trị của hòa bình và cái giá mà những người lính, những gia đình Việt Nam đã phải trả cho độc lập, thống nhất.

Hơn 70 năm cống hiến cho đất nước

Trần Sâm nghỉ hưu vào tháng 11/1992, sau hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng và hơn 70 năm gắn bó với sự nghiệp của Đảng, quân đội và đất nước.

Trong suốt cuộc đời, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh, 2 Huân chương Quân công hạng Nhất, 2 Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất và Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng.

Ngày 13/8/2009, Thượng tướng Trần Sâm từ trần tại Bệnh viện Quân y 175 – Bộ Quốc phòng, hưởng thọ 91 tuổi. Lễ tang của ông được tổ chức với nghi thức lễ tang cấp Nhà nước, thể hiện sự trân trọng của Đảng, Nhà nước và Quân đội đối với những cống hiến của ông.

Người con Quảng Trị để lại một nhân cách đáng kính

Hơn 70 năm hoạt động cách mạng, Trần Sâm đã đi qua nhiều vị trí và nhiều giai đoạn lịch sử: từ người giao liên bí mật, người tù chính trị, cán bộ chỉ huy ở chiến trường Quảng Trị đến vị tướng cấp cao của Quân đội nhân dân Việt Nam và Bộ trưởng của Chính phủ.

Nhưng điều còn lại sau tất cả những chức vụ ấy chính là một nhân cách người cán bộ cách mạng.

Ông từng đối mặt với nhà tù và tra tấn nhưng không khuất phục. Ông từng đứng trước những thời khắc sinh tử của chiến trường nhưng vẫn giữ được sự bình tĩnh của người chỉ huy. Khi trở thành vị tướng và cán bộ cấp cao, ông vẫn được đồng đội nhớ đến bởi sự giản dị, liêm chính và tình cảm dành cho cấp dưới.

Trần Sâm – Thượng tướng đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng, cho quân đội và cho đất nước. Từ miền quê Hải Lăng giàu truyền thống của Quảng Trị, ông bước vào lịch sử bằng lòng yêu nước của một người thanh niên, trưởng thành qua chiến tranh và trở thành một trong những vị tướng có nhiều đóng góp cho quân đội Việt Nam.

Cuộc đời ông là câu chuyện về lòng trung thành, bản lĩnh của người chỉ huy và một nhân cách trong sáng – những giá trị khiến tên tuổi Trần Sâm vẫn được đồng chí, đồng đội và các thế hệ sau nhắc nhớ với sự kính trọng.