Trận sông Như Nguyệt: Chiến lũy chặn đứng quân Tống và bản tuyên ngôn lịch sử
Vào mùa xuân năm 1077, dải sông Như Nguyệt hiền hòa đã trở thành nơi diễn ra trận quyết chiến chiến lược giữa quân dân nhà Lý và hàng chục vạn quân Tống xâm lược. Dưới sự chỉ huy kiệt xuất của Thái úy Lý Thường Kiệt, tuyến phòng thủ bằng đất cọc tre kiên cố dọc bờ nam sông Cầu đã đập tan mọi đợt tiến công hung hãn của kẻ thù. Giữa đêm tối chiến trường căng thẳng, bài thơ thần Nam quốc sơn hà cất lên từ ngôi đền cổ bên sông như một bản tuyên ngôn độc lập, củng cố ý chí sắt đá cho quân sĩ Đại Việt. Trận thắng lẫy lừng không chỉ bảo vệ vẹn toàn bờ cõi mà còn thể hiện tư tưởng quân sự, nhân văn sâu sắc của tiền nhân.
Xây dựng tuyến phòng thủ chiến lược bên dòng sông Cầu
Sau chiến dịch chủ động tiến công sang các căn cứ hậu cần Tống để bẻ gãy ý đồ xâm lược từ sơ khai, Thái úy Lý Thường Kiệt nhanh chóng rút quân về nước, chuẩn bị cho trận quyết chiến chiến lược. Ông nhận định sông Như Nguyệt (một đoạn của sông Cầu) chính là chốt chặn tự nhiên quan trọng nhất trên con đường tiến về Thăng Long.
Dưới sự chỉ đạo tài tình của ông, quân dân nhà Lý đã đắp nên một chiến lũy kiên cố bằng đất cao, phía trên cắm cọc tre dày đặc kéo dài hàng chục cây số dọc bờ nam. Phía dưới sông là lực lượng thủy quân sẵn sàng ứng phó. Khi quân Tống do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy kéo đến bờ bắc, chúng hoàn toàn bị chặn đứng trước bức tường thành kiên cố và thế trận phòng thủ chặt chẽ của Đại Việt.
Bài thơ thần trong đêm và thế trận bẻ gãy ý chí địch
Nhiều lần quân Tống tổ chức bắc cầu phao, cho quân vượt sông đánh phá nhưng đều bị quân ta đánh bạt trở lại, chịu thiệt hại nặng nề. Rơi vào cảnh tiến thối lưỡng nan, quân giặc buộc phải chuyển sang thế phòng ngự, lương thảo ngày càng cạn kiệt, thời tiết khắc nghiệt khiến binh lính ốm đau, hoảng loạn.
Giữa lúc cuộc chiến ở thế giằng co, Lý Thường Kiệt đã cho người bí mật vào đền thờ hai vị thần sông Trương Hống, Trương Hát và ngâm vang bài thơ Nam quốc sơn hà. Lời thơ như tiếng vang của sông núi, khẳng định chủ quyền lãnh thổ là do sách trời định đoạt, kẻ xâm lược nhất định sẽ chuốc lấy thất bại. Lời thơ thần đã truyền ngọn lửa quyết chiến sục sôi cho quân sĩ nhà Lý, đồng thời giội đòn tâm lý hiểm hóc làm tan rã tinh thần chiến đấu của kẻ thù.
Mở đường hiếu sinh và bài học trường tồn
Thừa lúc quân Tống suy sụp, Lý Thường Kiệt phát lệnh tổng phản công, vượt sông đánh thẳng vào các doanh trại địch, tiêu diệt sinh lực đối phương. Khi nắm chắc phần thắng trong tay, thay vì tiêu diệt đến cùng, ông đã thể hiện tư tưởng nhân đạo cao đẹp khi chủ động đề nghị giảng hòa, mở đường cho quân Tống rút về nước trong an toàn để giữ vững mối hòa hiếu lâu dài.
Trận sông Như Nguyệt năm 1077 khép lại với thắng lợi rực rỡ, bảo vệ vững chắc nền độc lập cho dân tộc. Chiến công ấy mãi là trang sử vàng chói lọi, ghi dấu nghệ thuật quân sự độc đáo, lòng yêu nước nồng nà và bản lĩnh chính trị tài tình của các bậc tiền nhân.
