TRẦN THANH LẠC

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, có những chiến công khiến người ta phải đặc biệt chú ý không chỉ vì kết quả đạt được, mà còn bởi hoàn cảnh mà chiến công ấy diễn ra. Trần Thanh Lạc là một trường hợp như vậy. Sinh năm 1945 tại xã Lương Phi, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, ông nhập ngũ năm 1966 và từng bước trưởng thành từ một chiến sĩ lên đại đội trưởng, rồi Huyện đội trưởng Tri Tôn. Trong hơn 60 trận chiến đấu, ông đã nhiều lần trực tiếp chỉ huy đơn vị đánh địch và lập nhiều chiến công nổi bật. Đặc biệt, trong một trận chiến năm 1969, ông đã dùng súng trung liên bắn rơi một máy bay F-4 của đối phương.

Nhưng để hiểu được chiến công ấy, cần trở lại với những năm tháng Trần Thanh Lạc chiến đấu ở vùng Bảy Núi. Đây là địa bàn có địa hình hiểm trở, nhiều núi đá, hang động và những khu vực thuận lợi cho việc tổ chức chiến đấu, nhưng đồng thời cũng là nơi đối phương thường xuyên mở các cuộc hành quân càn quét. Trong điều kiện lực lượng và vũ khí có sự chênh lệch, người chỉ huy phải biết dựa vào địa hình, chủ động lựa chọn cách đánh và đặc biệt phải giữ được sự bình tĩnh trước những tình huống bất ngờ.

Ngay từ đầu năm 1967, Trần Thanh Lạc đã thể hiện khả năng chỉ huy táo bạo. Khi ấy, ông chỉ huy 6 chiến sĩ biệt động phối hợp với một trung đội bộ đội huyện tập kích một tiểu đoàn dù. Trận đánh diễn ra bất ngờ, lực lượng ta tiêu diệt 75 quân đối phương và thu được 6 khẩu súng. Chiến công ấy trở thành một trong những dấu mốc cho thấy khả năng tổ chức chiến đấu của người cán bộ trẻ.

Không lâu sau, tháng 5-1968, ông tiếp tục chỉ huy một đội đặc công gồm 15 người tập kích một đại đội bảo an cách Chi khu Tri Tôn khoảng 1km. Thay vì tiến công theo một hướng duy nhất, Trần Thanh Lạc tổ chức cả ba mũi luồn sâu, áp sát mục tiêu dưới làn đạn của đối phương. Khi trận đánh bắt đầu, lực lượng bảo an bị đánh mạnh, số còn lại phải rút chạy. Đơn vị thu được vũ khí rồi rút về căn cứ an toàn.

Những trận đánh ấy diễn ra trong bối cảnh khu vực Tức Dụp trở thành một địa bàn chiến đấu vô cùng ác liệt. Trận chiến tại đây kéo dài 128 ngày đêm, bộ đội phải chịu đựng đói khát, bom đạn và cả chất độc hóa học. Trong những hang đá và vách núi, Trần Thanh Lạc cùng đồng đội kiên trì bám trụ, giằng co với đối phương từng vị trí. Có lúc lực lượng của ông chỉ có vài người nhưng vẫn phải tìm cách ngăn chặn cả một lực lượng lớn đang tiến vào.

Tháng 2-1969, trong một trận như vậy, Trần Thanh Lạc chỉ huy hai đồng chí tổ chức đánh ngăn chặn một tiểu đoàn quân chi viện. Dựa vào địa hình, ông cùng đồng đội luồn theo vách đá, từ dưới hang bất ngờ đánh lên. Bằng thủ pháo và lựu đạn, tổ chiến đấu tiêu diệt 36 quân đối phương, thu 3 súng M79 cùng một máy truyền tin. Một lần nữa, địa hình được biến thành lợi thế để một lực lượng nhỏ có thể chống lại lực lượng đông hơn.

Và rồi đến tháng 7-1969, một trận chiến đặc biệt đã xảy ra tại khu vực núi Tờ. Đối phương tổ chức một cuộc hành quân càn quét với sự yểm trợ của pháo binh, xe tăng và máy bay. Trước một lực lượng có hỏa lực mạnh như vậy, Trần Thanh Lạc không chọn cách đối đầu trực diện ngay từ đầu. Ông chỉ huy một tiểu đội phối hợp với đơn vị bạn tổ chức phục kích, chờ lực lượng đối phương tiến vào khu vực thuận lợi rồi bất ngờ đánh mạnh.

Trận phục kích diễn ra quyết liệt. Lực lượng ta tiêu diệt khoảng hai phần ba quân số của một tiểu đoàn biệt kích và thu được 6 khẩu súng. Nhưng giữa lúc trận địa vẫn đang diễn ra, máy bay đối phương xuất hiện trên không để yểm trợ cho lực lượng mặt đất. Đây là thời điểm mà chiến công đặc biệt của Trần Thanh Lạc được ghi dấu.

Trong điều kiện chiến đấu khốc liệt, ông đã sử dụng súng trung liên bắn vào máy bay F-4. Một khẩu súng bộ binh vốn được sử dụng chủ yếu để chế áp mục tiêu mặt đất lại được sử dụng trong tình huống đặc biệt này. Kết quả, chiếc F-4 bị bắn rơi. Chiến công ấy trở nên đặc biệt bởi F-4 là loại máy bay chiến đấu hiện đại, có tốc độ và khả năng tác chiến vượt xa một khẩu súng trung liên trên mặt đất.

Nhưng Trần Thanh Lạc không dừng lại sau đó. Ngay trong trận chiến, ông tiếp tục chỉ huy một tổ ba người đột kích từ khu vực Lò Ảng lên đỉnh Thày Sòi. Từ vị trí trên cao, tổ chiến đấu dùng lựu đạn và thủ pháo đánh xuống nơi một đại đội đối phương đang co cụm. Đòn đánh bất ngờ khiến đội hình đối phương bị rối loạn, lực lượng ta tiêu diệt một đại đội và thu thêm 6 khẩu súng trước khi tổ chức chốt giữ trận địa.

Điều làm nên hình ảnh của Trần Thanh Lạc không chỉ là một lần bắn rơi máy bay. Trong suốt quá trình chiến đấu, ông thường xuyên phải chỉ huy những lực lượng nhỏ trước những đơn vị có quân số và hỏa lực mạnh hơn. Vì vậy, khả năng quan sát, phán đoán và tận dụng địa hình trở thành yếu tố quyết định. Ông hiểu rằng trong chiến tranh, không phải lúc nào bên có vũ khí hiện đại hơn cũng nắm chắc phần thắng. Nếu biết lựa chọn thời cơ và đánh đúng điểm yếu, một lực lượng nhỏ vẫn có thể tạo ra những kết quả rất lớn.

Sau những trận chiến ở Tức Dụp, lực lượng ta có thời điểm được lệnh rút khỏi khu vực về căn cứ. Trong quá trình rút quân, Trần Thanh Lạc lại có một cách đánh khiến đối phương phải trả giá. Ông cho gom những khẩu súng đã hư hỏng chất lại, rồi bí mật gài 4 quả mìn. Khi quân đối phương tiến đến, tưởng rằng bộ đội đã bỏ lại vũ khí, chúng xô vào kiểm tra. Những quả mìn lập tức phát nổ, khiến hàng chục tên bị tiêu diệt.

Đêm xuống, ông cùng đồng đội tiếp tục sử dụng 40 quả đạn cối, pháo, mìn và thuốc nổ TNT, đưa vào hai bao rồi thả xuống một hang nơi đối phương đang đóng quân. Đòn đánh gây thiệt hại nặng cho một đại đội đối phương. Những cách đánh như vậy cho thấy sự sáng tạo của người lính trong điều kiện chiến trường đặc biệt: tận dụng mọi thứ có thể sử dụng, kết hợp địa hình với sự bất ngờ để tạo ra hiệu quả chiến đấu.

Những năm tiếp theo, Trần Thanh Lạc vẫn tiếp tục chiến đấu và giữ vai trò chỉ huy. Ông đã tham gia hơn 60 trận, tiêu diệt hàng trăm quân đối phương, thu nhiều vũ khí và lập nhiều chiến công. Ông được tặng 3 danh hiệu Dũng sĩ, 3 bằng khen và 9 giấy khen. Đến ngày 20-12-1994, ông được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng cuộc đời chiến đấu của ông không kết thúc ở chiến thắng năm 1969. Đêm 20-4-1973, Trần Thanh Lạc chỉ huy một tiểu đội tập kích đồn Cầu 13. Để tạo yếu tố bất ngờ, đơn vị giả trang thành lính quân đội Sài Gòn, hành quân theo trục đường từ cầu 16 vào khu vực đồn. Khi tới đúng vị trí, lực lượng bất ngờ nổ súng tiến công. Trận đánh giúp triệt hạ đồn Cầu 13, nhưng Trần Thanh Lạc cũng bị thương nặng và anh dũng hy sinh. Khi ấy, ông đang giữ cương vị Huyện đội trưởng Huyện đội Tri Tôn.

Trần Thanh Lạc sinh năm 1945 và nhập ngũ khi mới 21 tuổi. Ông dành phần lớn tuổi trẻ của mình cho chiến trường, từ những trận đánh nhỏ của lực lượng biệt động, đặc công đến những trận chiến quy mô lớn hơn tại vùng Bảy Núi. Chiến công bắn rơi máy bay F-4 bằng súng trung liên là một dấu mốc đặc biệt, nhưng nếu nhìn toàn bộ cuộc đời chiến đấu, điều nổi bật hơn cả là tinh thần chủ động tiến công và khả năng chỉ huy trong những hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt.

Có những người anh hùng được nhớ đến bởi một trận đánh. Trần Thanh Lạc lại được nhớ đến bởi cả một chặng đường chiến đấu. Từ người lính trẻ của năm 1966 đến người Huyện đội trưởng hy sinh năm 1973, ông đã trải qua hơn 60 trận chiến đấu và nhiều lần trực tiếp đối mặt với những tình huống sinh tử. Và giữa những trận đánh ấy, hình ảnh một người lính dùng súng trung liên bắn rơi chiếc F-4 vẫn là câu chuyện đặc biệt, nhắc nhớ về sự gan dạ, khả năng ứng biến và ý chí chiến đấu của những người lính trên chiến trường An Giang năm xưa.