Trần Thị Hoa - Người bảo vệ Bác Hồ và hiến cả gia tài cho cách mạng

Trần Thị Hoa có quê gốc ở làng Kim Liên của Thăng Long – Hà Nội, nhưng từ năm 15 tuổi bà đã theo mẹ sang Côn Minh, Trung Quốc sinh sống. Khoảng năm 1935, khi phong trào yêu nước của người Việt tại Côn Minh từng bước phát triển, bà cùng chồng là ông Tống Minh Phương tích cực tham gia hoạt động trong “Hội đồng hương”, sau đổi tên thành “Việt Nam cách mạng giải phóng”. Hai vợ chồng không chỉ tham gia tổ chức mà còn quyên góp, gửi tiền về nước qua đường dây bí mật, mua sách về chủ nghĩa Mác – Lênin cho hội viên và giúp đỡ cán bộ cách mạng. Bà mở quán cà phê Tân Nam vừa để che mắt đối phương, vừa lấy kinh phí nuôi cán bộ, mua sách báo và đóng góp cho tổ chức. Nhà riêng của vợ chồng bà cũng trở thành nơi hội họp và nuôi giấu những người hoạt động cách mạng từ trong nước sang Côn Minh. Từ một người Việt xa quê, Trần Thị Hoa dần trở thành một cơ sở quan trọng của phong trào cách mạng tại nơi đất khách.

Năm 1944, khi một số binh sĩ Mỹ thuộc lực lượng Đồng minh ở Côn Minh muốn gặp đại diện chính thức của Việt Minh để bàn việc hỗ trợ, tổ chức đã bí mật liên lạc với chiến khu. Sau đó, Nguyễn Ái Quốc trực tiếp sang Côn Minh và được bố trí ở tại nhà ông bà Tống Minh Phương – Trần Thị Hoa. Căn gác nơi Bác ở tuy chật hẹp nhưng vẫn được bà thu xếp một chiếc giường và một chiếc bàn để Người nghỉ ngơi, làm việc và tiếp xúc với những người thuộc phe Đồng minh. Theo hồi ức của Thượng tướng Phùng Thế Tài, thời gian Bác ở Côn Minh kéo dài gần bốn tháng. Gia đình bà Hoa còn tổ chức cho Bác và những người cùng hoạt động một cái Tết xa quê đầy đủ cả vật chất lẫn tinh thần. Sau những cuộc gặp gỡ giữa Nguyễn Ái Quốc và tướng Sê-nô, đại diện Tập đoàn Không quân số 14 của Đồng minh, mối quan hệ hợp tác giữa Việt Minh và Đồng minh được thiết lập vào tháng 3/1945. Một cuộc liên hoan được tổ chức ngay tại nhà bà, và chính bà là người lo việc bếp núc, tiếp khách. Khi Bác trở lại Pác Bó để tiếp tục lãnh đạo phong trào cách mạng, Trần Thị Hoa vẫn ở lại Côn Minh làm cơ sở liên lạc của Đảng.

Giữa năm 1946, tình hình Côn Minh trở nên phức tạp, gia đình bà Hoa quyết định bán toàn bộ nhà cửa, tài sản để trở về nước. Điều đáng nhớ là trong số tài sản mang về có 200 cây vàng, nhưng khi vừa về đến Việt Nam, bà đã hiến toàn bộ cho tài chính của Đảng. Theo sự hướng dẫn của Nguyễn Lương Bằng, bà dùng 100 cây vàng mua các ngôi nhà số 110, 112, 114 phố Lò Đúc làm nơi an dưỡng cho những cán bộ già yếu. Sau đó, bà tiếp tục dùng 100 cây vàng còn lại mua một biệt thự của một người Pháp gần Cầu Mới. Con đường dẫn vào biệt thự có hai hàng liễu nên nơi này được gọi là Biệt thự Cây Liễu. Khi tình hình Hà Nội cuối năm 1946 ngày càng căng thẳng, căn biệt thự được chuẩn bị làm một trong những địa điểm để Bác Hồ nghỉ đêm và làm việc. Ngôi nhà có ba gian: một gian dành cho Bác, một gian để họp, gian còn lại được chia đôi cho vợ chồng Đại tướng Võ Nguyên Giáp và bà Hoa. Cuối tháng 11/1946, Bác Hồ từng đến đây họp với Thường vụ Trung ương để thống nhất những chủ trương lớn trước khi cuộc kháng chiến toàn quốc bước vào giai đoạn mới.

Từ năm 1947 đến năm 1950, Trần Thị Hoa được Nguyễn Lương Bằng tin tưởng giao nhiệm vụ trông coi kho vàng của Đảng. Số vàng nhân dân đóng góp trong “Tuần lễ vàng” được giao cho bà quản lý; mỗi khi có phiếu của Nguyễn Lương Bằng, bà mới xuất kho và cân vàng hết sức cẩn thận bằng cân tiểu ly. Giữa hoàn cảnh chiến khu gian khổ, công việc ấy đòi hỏi sự cẩn trọng và trách nhiệm đặc biệt. Bài viết của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại một chi tiết rất xúc động: đối với bà, nỗi khổ lớn nhất trong những năm sống ở chiến khu không phải là ăn uống thiếu thốn hay sinh hoạt khó khăn, mà là phải sống xa các đồng chí, trong những hang đá lạnh lẽo và thiếu tiếng người. Đến năm 1950, bà chuyển sang công tác khác, sau đó làm công tác ngoại giao ở nước ngoài trong nhiều năm, góp phần vận động sự ủng hộ đối với cuộc kháng chiến của Việt Nam.

Những đóng góp thầm lặng của Trần Thị Hoa và chồng được Nhà nước ghi nhận ngay trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Ngày 30/6/1952, Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Ba, ghi nhận việc hai ông bà đã tận tụy với sự nghiệp giải phóng dân tộc và hiến toàn bộ gia tài cho cách mạng. Năm 1996, bà Trần Thị Hoa được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba. Những năm cuối đời, khi nhìn lại quãng đời đã qua, bà vẫn nhắc đến những ngày được nấu cơm, nuôi giấu Bác Hồ ở Côn Minh và những năm tháng được sống gần Bác trên Việt Bắc. Điều bà tâm niệm về việc học tập tấm gương của Bác cũng rất giản dị: không phải những điều xa vời mà bắt đầu từ công việc hằng ngày, sống không xa hoa, lãng phí và không tham lợi. Từ một cô gái Việt Nam sang Côn Minh khi mới 15 tuổi, Trần Thị Hoa đã trở thành một cơ sở cách mạng, một người trực tiếp chăm lo, bảo vệ Bác Hồ trong những năm hoạt động ở Trung Quốc, rồi hiến toàn bộ gia tài cho cách mạng và đảm nhiệm những công việc thầm lặng nhưng quan trọng trong những năm đầu của chính quyền cách mạng.