Trần Thị Lạo

Trần Thị Lạo sinh năm 1901 tại xã Bình Dương, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh — vùng đất trung du với những triền đồi thấp, ruộng lúa xen kẽ nương rẫy, nơi con người sống hiền hòa nhưng kiên cường qua bao mùa gió sương.

Tuổi thơ mẹ gắn với ruộng đồng, với những buổi sớm đi cấy còn sương phủ trắng bờ ruộng và những chiều muộn tiếng cuốc đất vang lên giữa thung lũng nhỏ. Sau này, mẹ về sinh sống tại xã Nguyễn Huệ, vẫn trên mảnh đất Đông Triều thân thuộc, nơi cuộc sống gắn liền với nông nghiệp và những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Cả đời mẹ là người làm ruộng, tảo tần nuôi con qua những năm tháng đất nước nhiều biến động.

Rồi chiến tranh đến.

Những năm kháng chiến, Đông Triều không còn yên ả. Tiếng máy bay, tiếng bom đạn đôi khi vọng về từ xa khiến cả vùng quê như luôn căng mình trong khói lửa. Những con đường đất đỏ dẫn ra đồng, ra đồi đều in dấu bước chân người đi và người trở về.

Trong căn nhà nhỏ, mẹ Trần Thị Lạo vẫn giữ nếp sống của người nông dân: sáng ra đồng cấy lúa, chiều về lo bếp nước, tối ngồi bên ngọn đèn dầu vá áo.

Nhưng trong lòng mẹ là nỗi lo lặng lẽ dành cho những đứa con đang lớn lên giữa thời chiến.

Mẹ dạy con bằng những lời giản dị:

“Sống phải biết thương người, nhưng khi Tổ quốc cần thì không được chần chừ.”

Ngày người con trai đầu xin nhập ngũ, mẹ đứng rất lâu bên hiên nhà nhìn ra cánh đồng Nguyễn Huệ.

Người con nói:

– Mẹ cho con đi.

Khoảnh khắc ấy, gió từ triền đồi thổi qua làm tà áo nâu của mẹ khẽ rung.

Mẹ nhìn con thật lâu.

Không giữ lại.

Không ngăn cản.

Chỉ lặng lẽ vào trong, lấy chiếc áo đã vá nhiều lần, vuốt phẳng từng nếp gấp rồi trao cho con.

Mẹ nói:

– Đi đi con. Đất nước cần thì phải đi cho trọn nghĩa.

Người con cúi đầu ôm mẹ.

Rồi bước đi.

Bóng dáng người lính trẻ khuất dần trên con đường đất đỏ quê nhà.

Rồi những người con khác cũng lần lượt lên đường.

Ngôi nhà nhỏ dần vắng tiếng cười. Chỉ còn tiếng gió thổi qua hàng tre và tiếng cuốc đất ngoài đồng.

Nhưng mẹ không dừng lại.

Ban ngày, mẹ vẫn ra đồng cấy lúa, trồng khoai, góp từng hạt thóc cho kháng chiến.
Ban đêm, mẹ nhóm bếp, nấu cơm, đan áo, chuẩn bị từng nắm cơm nắm cho bộ đội hành quân qua làng.

Có những đêm lạnh, mẹ thức bên bếp lửa, lặng nghe tiếng gió qua đồi, chờ đoàn quân dừng chân nghỉ lại.

Mẹ nói:

“Ăn no rồi còn đi đánh giặc.”

Chiến tranh kéo dài, những mất mát dần tìm đến.

Mỗi tin dữ như một nhát cắt sâu vào lòng mẹ. Nhưng mẹ không gục ngã. Không ai thấy mẹ khóc lớn, chỉ thấy mẹ lặng lẽ thắp hương rồi sáng hôm sau lại ra đồng như thường.

Người làng thương mẹ, nhưng cũng nể phục mẹ. Bởi trong dáng người nhỏ bé ấy là một sức chịu đựng bền bỉ.

Mẹ nói:

“Con mình đi vì đất nước. Mình còn sống thì phải giữ lấy làng xóm này.”

Ngày hòa bình đến, Đông Triều lại xanh màu lúa mới. Những con đường đất đỏ ngày xưa in dấu chân tiễn biệt nay rộn ràng tiếng người, tiếng trẻ con đến trường.

Mẹ Trần Thị Lạo đứng trước hiên nhà, nhìn lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong gió.

Mẹ khẽ nói:

“Các con ơi… đất nước mình yên rồi.”

Gió từ triền đồi như lời đáp lại, mang theo ký ức của những người con đã hóa vào đất nước.

Năm 1994, Trần Thị Lạo được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Ngày nhận danh hiệu, mẹ đã rất già, nhưng ánh mắt vẫn hiền hậu và sâu thẳm như chính mảnh đất Đông Triều đã đi qua bao năm khói lửa.

Khi được hỏi điều quý giá nhất trong đời, mẹ nói:

“Quý nhất là hòa bình, để con cháu không phải đi qua chiến tranh như chúng tôi.”

Cả hội trường lặng đi.

Chiều xuống trên Nguyễn Huệ.

Gió thổi qua những thửa ruộng lúa đang thì con gái.

Mẹ Trần Thị Lạo ngồi bên hiên, lặng nhìn cuộc sống đang tiếp diễn.

Trong ký ức của mẹ, những người con chưa từng rời xa. Họ hóa thành gió, thành lúa, thành màu xanh bất tận của quê hương.

Và “thời hoa lửa” của mẹ vẫn còn đó — không nằm trong quá khứ, mà sống mãi trong ký ức dân tộc.